Kambiyo Senetlerine Mahsus Takip

Türk ticaret hukukunun ve ekonomik hayatın dinamik yapısı, alacakların hızlı, etkin ve güvenli bir şekilde tahsil edilmesini zorunlu kılmaktadır. Bu ihtiyaca cevaben alacaklılara tanınan en önemli hukuki çarelerden biri, İcra ve İflas Kanunumuzda özel olarak düzenlenen kambiyo senetlerine mahsus haciz yolu ile takip mekanizmasıdır. Poliçe, bono ve çekten ibaret olan kambiyo senetleri, sebepten mücerretlik ilkesi gereği, altındaki temel borç ilişkisinden bağımsız bir alacak hakkını temsil ederler. Giriş mahiyetinde belirtmek gerekir ki, bu özel takip yolu, genel ilamsız icra takibinden farklı olarak alacaklıya daha sıkı ve süratli bir koruma sağlarken, borçlunun itiraz imkanlarını belirli hukuki ve usuli şartlara bağlamaktadır.
Sürecin detaylı bir değerlendirmesi yapıldığında, bu takip yoluna başvurulabilmesi için öncelikle geçerli bir kambiyo senedinin mevcudiyeti şarttır. İcra müdürü, sunulan senedin kambiyo senedi niteliğini haiz olup olmadığını, senedin aslının ibraz edilip edilmediğini ve vadesinin gelip gelmediğini re’sen incelemekle mükelleftir. İcra müdürünün yapacağı şekli inceleme neticesinde takibe engel bir durumun bulunmadığı tespit edilirse, borçluya kambiyo senetlerine mahsus haciz yolunda ödeme emri gönderilir. Borçlunun bu ödeme emrine karşı koyma usulü, genel ilamsız takipten köklü farklılıklar gösterir. Borçlu, borca veya imzaya ilişkin itirazlarını ya da takibin kambiyo hukukuna aykırı olduğuna dair şikayetlerini, ödeme emrinin tebliğ tarihinden itibaren beş gün içinde dilekçe ile icra mahkemesine bildirmek zorundadır. Borcun ödenmesi için tanınan süre ise tenzilat yapılmaksızın on gündür.
Genel ilamsız icradan farklı olarak, kambiyo senetlerine mahsus takipte icra dairesine yapılan itiraz hukuken geçersizdir ve icra mahkemesine yapılan başvurular takibi kendiliğinden durdurmaz. Borçlunun takibi durdurabilmesi ancak icra mahkemesinden bu yönde açık bir tedbir kararı almasıyla mümkündür. İcra mahkemesi, imza itirazında bilirkişi incelemesi yaparken, borca itirazda borcun ödendiğini veya itfa edildiğini ancak senetle ispat kuralı çerçevesinde yazılı belge ile tevsik edilmesini arar. Yargıtay yerleşik içtihatlarında da vurgulandığı üzere, kambiyo senetlerinin mücerretliği ilkesi gereği borçlu, temel ilişkiden doğan def’ilerini ancak senedin doğrudan tarafı olan hamile karşı ileri sürebilir; iyiniyetli üçüncü kişilere karşı temel borç ilişkisindeki sakatlıklar ileri sürülemez. Bu durum, kambiyo senetlerinin tedavül kabiliyetini ve ticari güvenliği koruma amacına hizmet etmektedir.
Meseleye kanuni dayanaklar çerçevesinde bakıldığında, kambiyo senetlerine mahsus takip müessesesinin cebri icra boyutundaki temel dayanağı 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun 167 ila 176. maddeleri arasında düzenlenen hükümlerdir. Senetlerin maddi hukuk boyutundaki geçerlilik koşulları ve şekil şartları ise 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun ilgili maddelerinde düzenlenmiştir. Türk Ticaret Kanunu’nun 671 ve devamı maddeleri poliçeyi, 776 ve devamı maddeleri bonoyu, 780 ve devamı maddeleri ise çek düzenlemesini hüküm altına almıştır. Ayrıca usule ilişkin yargılama esaslarında 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu hükümleri tamamlayıcı rol oynamaktadır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve 12. Hukuk Dairesi’nin istikrarlı kararları da senedin zorunlu unsurlarının eksikliği halinde takibin iptali gerektiği, imza incelemesinde uygulanacak usuller ve borca itirazın sınırları hususunda uygulayıcılara yön veren temel içtihat kaynaklarıdır.
Sonuç olarak, kambiyo senetlerine mahsus takip yolu, Türk icra hukukunda ticari alacakların süratle tahsil edilmesini sağlayan, sıkı şekil şartlarına ve kısa usuli sürelere tabi özel bir cebri icra vasıtasıdır. Kanun koyucu, bir yandan alacaklının senede bağlamış olduğu alacağını bürokratik engellere takılmaksızın hızlıca tahsil etmesini hedeflerken, diğer yandan borçluya icra mahkemesi nezdinde haklarını arama imkanı tanıyarak hassas bir menfaatler dengesi tesis etmiştir. Kambiyo senedinin şekil şartlarına uygun olarak tanzim edilmesi ve takip sürecinde hak düşürücü sürelere riayet edilmesi, alacağın tahsili ve hak kayıplarının önlenmesi bakımından hayati bir önem taşımaktadır.

UYARI : Bu sitede yer alan yazılar yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Buradaki bilgiler herhangi bir hukuki görüş veya tavsiye niteliği taşımamaktadır. Okuyucuların kendi araştırma yükümlülükleri bulunmaktadır. Site ve yazarlar bu içeriklerin kullanımı nedeniyle doğabilecek sonuçlardan sorumluluk taşımaz.