Başarılı Sicile Rağmen Yapılan Görev Değişiklikleri Hukuka Uygun Kabul Edilebilir mi?

Kamu personel rejimi, idarenin faaliyeti için vazgeçilmez unsurlardan biri olan kamu görevlilerinin etkin ve verimli bir biçimde çalışmasını sağlayacak mekanizmaların kurulması esasına dayanır. Anayasa’nın 128. maddesinde “Devletin, kamu iktisadi teşekküllerinin ve diğer kamu tüzelkişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevler, memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görülür.” denilmek suretiyle bu temel vurgulanmıştır. Personel yönetimindeki uygulamalar arasında görev değişiklikleri, idarenin hem personel politikaları hem de kamu hizmetinin süreklilik ve etkinliği açısından önemli bir araçtır. Ancak zaman zaman başarılı sicile sahip bir kamu görevlisinin, herhangi bir disiplin cezası, yetersizlik ya da başarısızlık izlenimi olmaksızın görevinin değiştirilmesi durumu ile karşılaşılabilmektedir. Bu tür uygulamaların, Türk Hukukunda ne derece hukuka uygun kabul edilebileceği, gerek mevzuat gerekse yerleşik yargı içtihatları çerçevesinde değerlendirilmesi gereken bir konudur.
Bu makalede, başarılı sicile sahip bir kamu görevlisinin herhangi bir hukuki dayanak olmaksızın görev değişikliğine tabi tutulmasının hukuka uygunluğu; mevzuattaki genel düzenlemeler, kişisel verilerin korunması, liyakat ve kariyer ilkeleri ile Danıştay içtihatları çerçevesinde değerlendirilecektir. Özellikle kamu görevinde istikrar, verimlilik, liyakat, kariyer, adil işlem ilkeleri ve hukuki güvenlik prensibi tarafından olay ele alınacaktır.
Kamu görevinde görevlendirme, yer değiştirme ve görev unvanı değişikliği işlemleri, idarenin takdir yetkisi kapsamında değerlendirilmekle beraber, bu yetkinin mutlak olmadığı ve mevzuatta öngörülen ilkelerle sınırlandırıldığı göz ardı edilmemelidir. Türk kamu yönetiminin temel ilkelerinden biri olan liyakat ilkesi, Anayasa’nın 70. maddesinde, “Her Türk, kamu hizmetlerine girme hakkına sahiptir. Hizmete alınmada, görevin gerektirdiği niteliklerden başka hiçbir ayırım gözetilemez.” şeklinde düzenlenmiş, Devlet Memurları Kanunu’nun 3. maddesi ise “Sınıflandırma, Kariyer ve Liyakat” ilkelerini açıkça ortaya koymuştur.
Bu bağlamda, başarılı bir sicile sahip bir memurun ya da görevlinin, objektif gerekçelere dayanmaksızın sırf idari takdir yetkisi kullanılarak görev yerinin veya görev unvanının değiştirilmesinin, hukuki denetime tabi olduğu açıktır. Zira, bu tür bir uygulamada hem kamu görevlisinin kazanılmış haklarının korunması hem de idarenin personel yönetiminde keyfiliğin önlenmesi gerekmektedir. Nitekim idarenin personel hareketliliği konusundaki takdir yetkisi, kamu yararı ve hizmet gereklerine dayalı olarak kullanılmak zorundadır.
Başarılı sicil, kamu görevlisinin görevindeki yeterliliğini, disiplinini, işine bağlılığını ve performansını ölçen objektif bir göstergedir. Bu nedenle, başarılı bir sicile sahip memurun görev değişikliğine tabi tutulması, öncelikle ilgili makamın işlemine dayanak olan objektif sebebin olup olmadığının araştırılmasını gerektirmektedir. Buradan hareketle, hukuki dayanak ve gerekçeden yoksun görevlendirme veya görevden alma işlemleri, idari işlemin ölçülülük ve orantılılık ilkeleriyle bağdaşmadığı gibi, “kazanılmış hakların korunması ilkesi”ni de ihlal edebilecektir.
Başarılı Sicile Rağmen Görev Değişikliğinin Meşruiyeti
Kamu görevlisinin başarılı siciline rağmen bir görev değişikliğine tabi tutulması halinde, bu işlemin hukuka uygun sayılabilmesi için asli olarak kamu yararı ve hizmet gereği amacının varlığı aranır. Ancak burada dikkat edilmesi gereken husus, idarenin takdir yetkisinin mutlak olmadığı ve yargı denetimine açık olduğudur. Danıştay’ın yerleşik kararlarında da belirtildiği üzere, her idari işlem gibi görevlendirme işlemi de “sebep” ve “amaç” unsurları yönünden yargı denetimine tabidir.
Kamu hizmetinin gereği ve kamu yararının sağlanması amacıyla yürürlüğe konulan personel hareketliliği mekanizmasının, keyfilik şüphesi uyandıracak şekilde, özellikle sicili yüksek personel üzerinde uygulanması, idarenin işlemine hukuka uygunluk görünümü kazandırmaktan uzak kalacaktır. Burada, gerek Anayasa’nın 125. maddesinin “İdarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolu açıktır.” ilkesi gerekse Danıştay kararları ışığında görev değişikliğinin mutlaka gerekçeli ve objektif ölçütlere dayalı şekilde icra edilmesi gerekir. Özellikle Danıştay 5. Dairesi’nin içtihatlarında, personelin başarılı bir sicile sahip olduğu durumda görev değişikliğinin ancak kamu yararı ve hizmet gereği koşullarının somut ve gerekçeli biçimde ortaya konması şartıyla mümkün olduğu vurgulanmaktadır.
Personel yönetiminde uygulanan görev değişikliği veya yer değiştirme işlemlerinin, mevzuatta öngörülen şartlardan sapılması halinde, işlemin keyfilik şüphesi taşıdığı ve hukuka aykırı olduğu değerlendirilir. Ayrıca, Anayasa’nın 10. maddesinde düzenlenen eşitlik ilkesi gereğince de benzer durumda olan kamu görevlilerine, objektif gerekçeye dayalı olmaksızın farklı işlem uygulanması hukuka aykırılık teşkil edebilecektir.
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, Türk kamu yönetiminin personel rejimini düzenleyen en temel yasadır. Söz konusu Kanunun 3. maddesi; sınıflandırma, kariyer ve liyakat ilkelerini temel almakta, 76. maddesi ise kurumların memurları görev unvanlarını dikkate alarak başka görevlere atayabileceklerini düzenlemektedir. Ancak, 76. maddenin verdiği bu yetki, keyfiyetle sınırlı bir yetki olmayıp, kamu yararı ve hizmet gereklerinin gerektirdiği durumlarda ve objektif ölçütlerle kullanılmak zorundadır.
Yine, 657 sayılı Kanunun 88. maddesine göre, memurların kazanılmış hak aylık derecelerinin altında bir göreve atanamayacağı hükme bağlanmış olup, bu hüküm memurların kazanılmış hakları bakımından bir teminat oluşturmaktadır. Ayrıca, 125. maddede disiplin cezaları ayrıntılı biçimde sayılarak, hangi hallerde memurlara disiplin cezası ve dolayısıyla görev değişikliği uygulanabileceği düzenlenmiştir.
Kamu Görevlileri Etik Kurulu tarafından benimsenen temel ilkeler arasında dürüstlük, tarafsızlık, hesap verebilirlik ve hizmet standartlarına uygun davranma yükümlülükleri yer almakta olup, bu ilkeler de görev değişikliklerinin adil, ölçülü ve gerekçeli olmasını zorunlu kılar. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 6. maddesinde yer alan adil yargılanma hakkı ve etkin başvuru hakkı ilkeleri, kamu görevlilerinin idari işlemlere karşı itiraz ve dava yoluna başvurabilmelerini de temin etmektedir.
Ayrıca, Danıştay içtihatlarında sıkça vurgulanan bir diğer ilke de “idarî işlemler her zaman yargısal denetime tabi olup, amaç ve sebep unsurları yönünden gerekçeli olmak zorundadır” ilkesidir. Dolayısıyla başarılı sicile sahip bir kamu görevlisinin görev yeri veya unvanı gerekçe gösterilmeksizin değiştirilmişse, bu işlemin yargı mercilerinde iptal edilmesi muhtemeldir.
Danıştay’ın konuya ilişkin pek çok kararı bulunmaktadır. Örneğin, Danıştay 5. Dairesi’nin 27/03/2013 tarih ve E.2012/8109-K.2013/2332 sayılı kararında, “…disiplin cezası ya da başarısızlık nedeniyle değil, uzun süre aynı yerde görev yapmanın hizmet açısından sakıncalı olabileceği gerekçesiyle yapılan görevlendirmelerde dahi söz konusu personelin tercihlerinin ve başarılı sicilinin nazara alınması, idarenin takdir yetkisinin ölçülülük sınırlarında kullanılması gerekmektedir…” ifadelerine yer verilmiştir.
Yine Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, E.2015/1777 K.2019/2717, T. 09.05.2019 sayılı kararında: “Görev değişikliklerinde, idareye belirli bir takdir yetkisi tanınmış olmakla birlikte, bu yetki kamu yararı ve hizmet gerekleri dışında veya keyfi şekilde kullanılamaz. Özellikle liyakatı ve başarılı sicili sabit olan personelin, nesnel ve objektif dayanaklardan yoksun görev değişikliğine tabi tutulması, hukuka uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle iptal edilebilir.” hükmüne varılmıştır.
Danıştay, birçok kararında, personelin görev değişikliğinin kamu yararı ve hizmet gerekleriyle açıklanamayacak şekilde yapılmasının, kazanılmış hakların ve liyakat ilkesinin ihlali anlamına geleceğini belirtmektedir. Bu çerçevede, başarılı bir sicile sahip kamu görevlisinin herhangi bir disiplin cezası, başarısızlık göstergesi veya hizmetin gereği gibi objektif bir gerekçe olmaksızın görevinden alınması, yargı denetimi sonucunda sıklıkla iptal edilmektedir.
Bu tür uygulamalarda dikkat edilmesi gereken bir diğer husus, mevzuat çerçevesinde yapılan atamalarda, ilgili mevzuatın öngördüğü koşulların objektif ve şeffaf şekilde uygulanmasıdır. Dolayısıyla idare, kamu görevlisinin başarısı ve liyakati açıkça ortadayken görev değişikliği yapıyorsa, bunun nedenlerini belgelendirilmeli ve objektif kanıtlarla işlemin gerekçesini ortaya koymalıdır. Aksi takdirde, işlem, hukuk devleti ilkesini ve kamu görevlisinin istikrar ve güvenlik hakkını ihlal edecektir.
Kamu Yararı ve Hizmet Gerekleri Dışında Görev Değişikliğinin Sonuçları
Yukarıda ifade edildiği gibi, görev değişikliği kamu yararı ve hizmet gerekleriyle açıklanamazsa ya da işlemin objektif ve açık bir gerekçesi bulunmaz ise bu işlem hukuka aykırı olarak değerlendirilecektir. Özellikle başarılı sicile sahip personelin, idarece çalışma barışı, kurumsal istikrar ve motivasyon bakımından olumsuz etkilenmemesi adına, görev değişiklikleri keyfilikten uzak, şeffaf bir biçimde yerine getirilmelidir.
Görev değişikliği işlemlerinde, kamu görevlisinin durumuna has bir istisna veya öznel değerlendirme bulunmaksızın, benzer durumdaki personellere uygulanan objektif kriterlerin dışına çıkılmışsa, bu husus işlemin iptali bakımından önemli bir delil oluşturacaktır. Yargı kararları da bu doğrultudadır. Ayrıca, idarenin takdir yetkisini ölçüsüz ve gerekçesiz kullanması halinde, kamu görevlisi açısından oluşabilecek mağduriyetlerin önüne geçmek ve hukuk devletinin şeffaf yönetim ilkesini korumak için, etkin bir yargısal denetim mekanizması öngörülmüştür.
Kamu görevlisinin psikolojik bütünlüğü, mesleki motivasyonu ve kariyer planlaması bakımından da keyfi görevlendirme ve görev değişikliklerinin yıkıcı sonuçları olabilir. Başarıya ve liyakate dayalı hazırlanan sicil sonuçlarının, objektif olmayan işlemlerle bertaraf edilmesi hem kamu hizmetinin etkinliği ve verimliliğine zarar verir hem de idareye güveni örseler.
Türk hukukunda, başarılı sicile sahip bir kamu görevlisinin idari takdirle görev değişikliğine tabi tutulması, mutlak bir keyfiyet anlamına gelmemektedir. Kamu hizmetlerinin sürekli, etkili ve tarafsız biçimde yürütülmesi açısından idarenin personel üzerinde belirli bir takdir yetkisi olduğu kuşkusuzdur. Ancak, bu takdir yetkisinin sınırları Anayasa ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu başta olmak üzere hukuki düzenlemeler ve yargı kararları ile çizilmiştir. Görev değişikliği işlemlerinde temel kural; kamu yararının ve hizmet gereklerinin varlığının somut, gerekçeli ve objektif biçimde ortaya konulmasıdır.
Başarılı sicile sahip ve herhangi bir disiplin cezası ya da başarısızlık göstergesi bulunmayan bir personelin görevinin değiştirilmesi durumunda, idare işleminin kamu yararı ve hizmet gerekleri dışında, keyfi ve objektif gerekçeden yoksun şekilde uygulanması hukuka aykırılık teşkil eder. Bu tür uygulamaların hem personelin kariyer hakkına hem de idareye olan güvene zarar vermesi söz konusudur. Danıştay kararları da başarılı bir sicile sahip kamu görevlilerinin kamu yararı dışında ve nesnel bir gerekçeden yoksun biçimde görevlerinin değiştirilmesine karşı koruma sağlamaktadır.
Sonuç itibarıyla, Türk hukuku çerçevesinde başarılı sicile rağmen gerçekleştirilen görev değişiklikleri, ancak kamu yararının ve hizmet gereklerinin somut ihtiyaçlarıyla ve objektif gerekçelerle haklılaştırılabildiği takdirde hukuka uygun kabul edilebilir. Bunun dışındaki işlemler, hukukun genel ilkelerine, hak ve özgürlüklerin korunması ilkesine ve idari işlemlerin denetimine ilişkin düzenlemelere aykırılık teşkil eder ve yargı denetimi sonucunda iptal edilecektir. Bu gerekçelerle, idarenin personel üzerinde sahip olduğu takdir yetkisinin, Anayasal ilkeler ve mevzuat çerçevesinde, kamu yararına uygun, objektif ve gerekçeli biçimde kullanılması zorunludur.

UYARI : Bu sitede yer alan yazılar yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Buradaki bilgiler herhangi bir hukuki görüş veya tavsiye niteliği taşımamaktadır. Okuyucuların kendi araştırma yükümlülükleri bulunmaktadır. Site ve yazarlar bu içeriklerin kullanımı nedeniyle doğabilecek sonuçlardan sorumluluk taşımaz.