İmar Planı İptal Davaları

Giriş

İmar planları, şehirlerin sağlıklı, düzenli ve sürdürülebilir şekilde gelişmesini sağlayan en önemli idari işlemlerden biridir. Konut alanlarının, ticaret bölgelerinin, sanayi tesislerinin, yeşil alanların, eğitim ve sağlık hizmet alanlarının nerede ve hangi koşullarda yer alacağını belirleyen imar planları, bireylerin mülkiyet hakkını doğrudan etkileyen düzenleyici idari işlemler niteliğindedir.

Ancak her imar planı hukuka uygun olarak hazırlanmamaktadır. Planlama ilkelerine, şehircilik esaslarına, kamu yararına veya mevzuata aykırı olarak hazırlanan imar planları, taşınmaz maliklerinin ve diğer ilgililerin hak kaybına neden olabilmektedir. Bu gibi durumlarda, hukuka aykırı olduğu ileri sürülen imar planlarının iptali amacıyla idari yargıda iptal davası açılması mümkündür.

İmar Planı Nedir?

İmar planı; bir bölgenin arazi kullanım biçimini, yapılaşma koşullarını, ulaşım sistemini, sosyal donatı alanlarını, yeşil alanları ve diğer kentsel kullanım kararlarını belirleyen planlama belgeleridir.

3194 sayılı İmar Kanunu uyarınca başlıca imar planları şunlardır:

• Çevre düzeni planı,
• Nazım imar planı,
• Uygulama imar planı.

Bu planlar arasında hiyerarşik bir ilişki bulunmaktadır. Alt ölçekli planların üst ölçekli planlara uygun olması zorunludur.

İmar Planı İptal Davası Nedir?

İmar planı iptal davası, hukuka aykırı olduğu ileri sürülen imar planının idari yargı tarafından iptal edilmesi amacıyla açılan idari dava türüdür.

İptal davasında amaç yalnızca davacının bireysel menfaatini korumak değildir. Aynı zamanda hukuka aykırı idari işlemin hukuk düzeninden kaldırılması ve kamu yararının sağlanması da hedeflenmektedir.

İmar planlarının iptali halinde, iptal edilen plan kararları hukuken ortadan kalkar ve idarenin yeni bir planlama süreci yürütmesi gerekebilir.

İmar Planı İptal Davasını Kimler Açabilir?

İmar planlarının iptalini, dava açma ehliyetine sahip gerçek veya tüzel kişiler talep edebilir.

Örneğin;

• Taşınmaz malikleri,
• Paylı mülkiyet veya elbirliği mülkiyetindeki paydaşlar,
• İntifa hakkı sahipleri (duruma göre),
• Meslek odaları (kanuni yetkileri kapsamında),
• Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları,
• Menfaati ihlal edilen gerçek ve tüzel kişiler,

belirli şartların varlığı halinde iptal davası açabilir.

İdari yargıda dava açılabilmesi için davacının güncel, kişisel ve meşru bir menfaatinin ihlal edilmiş olması gerekir.

İmar Planları Hangi Nedenlerle İptal Edilebilir?

Her imar planı iptal edilmez. Mahkeme, planın hukuka uygun olup olmadığını denetler.

Başlıca iptal nedenleri şunlardır:

• Üst ölçekli planlara aykırılık,
• Şehircilik ilkelerine aykırılık,
• Planlama esaslarına aykırılık,
• Kamu yararına aykırılık,
• Bilimsel ve teknik raporların yetersiz olması,
• Gerekçesiz plan değişikliği yapılması,
• Eşitlik ilkesinin ihlali,
• Ölçülülük ilkesine aykırılık,
• Yetki, şekil, sebep, konu veya amaç yönünden hukuka aykırılık.

Mahkemeler özellikle şehir plancıları, harita mühendisleri, inşaat mühendisleri ve gerektiğinde çevre uzmanlarından oluşan bilirkişi heyetlerinden rapor alarak planın hukuka uygunluğunu değerlendirmektedir.

İmar Planı Değişikliklerine Karşı Dava Açılabilir mi?

Evet.

Yalnızca ilk kez yapılan imar planlarına değil, daha sonra gerçekleştirilen plan değişikliklerine karşı da iptal davası açılabilir.

Örneğin;

• Yeşil alanın konut alanına dönüştürülmesi,
• Park alanının ticaret alanına çevrilmesi,
• Yapı yoğunluğunun artırılması,
• Kat yüksekliğinin değiştirilmesi,
• Yol güzergâhının değiştirilmesi,
• Sosyal donatı alanlarının azaltılması,

gibi plan değişiklikleri hukuka aykırı görülüyorsa iptal davasına konu olabilir.

İmar Planı İptal Davasında Süre

İmar planlarına karşı dava açma süresi, kural olarak planın usulüne uygun ilan edilmesini izleyen günden itibaren 60 gündür.

Ancak planın öğrenilme tarihi, plana dayanılarak tesis edilen bireysel işlemler ve somut olayın özellikleri dava süresinin belirlenmesinde önem taşıyabilir. Bu nedenle hak kaybı yaşanmaması için her olayın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

İmar planlarının iptaline ilişkin davalarda görevli mahkeme idare mahkemesidir.

Yetkili mahkeme ise, kural olarak imar planını hazırlayan veya onaylayan idarenin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir.

Yürütmenin Durdurulması Talep Edilebilir mi?

Evet.

İmar planlarının uygulanması telafisi güç veya imkânsız zararlar doğurabilecek nitelikte olduğundan, dava açılırken yürütmenin durdurulması talep edilmesi mümkündür.

Mahkeme;

• İşlemin açıkça hukuka aykırı olması ve
• Uygulanması halinde telafisi güç veya imkânsız zarar doğması

şartlarının birlikte gerçekleştiği kanaatine varırsa yürütmenin durdurulmasına karar verebilir.

Bu karar, dava sonuçlanıncaya kadar planın uygulanmasını geçici olarak durdurur.

Bilirkişi İncelemesinin Önemi

İmar planı iptal davalarında bilirkişi raporları büyük önem taşır.

Mahkemeler çoğunlukla;

• Şehir plancısı,
• Harita mühendisi,
• İnşaat mühendisi,
• Jeoloji mühendisi,
• Çevre mühendisi,
• Peyzaj mimarı

gibi uzmanlardan oluşan bilirkişi kurullarından rapor alır.

Bilirkişi raporunda planın şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına ve kamu yararına uygun olup olmadığı ayrıntılı biçimde değerlendirilir.

İmar Planının İptalinin Sonuçları

Mahkeme tarafından imar planının iptal edilmesi halinde iptal edilen plan kararı hukuk düzeninden kalkar.

Bunun sonucu olarak;

• Plan hükümleri uygulanamaz.
• İdare yeni plan yapmak zorunda kalabilir.
• İptal edilen plana dayanılarak tesis edilen bazı işlemler hukuki dayanaktan yoksun kalabilir.
• Şartların oluşması halinde ilgililer tam yargı (tazminat) davası açabilir.

İptal kararının kapsamı ve sonuçları, kararın içeriğine ve somut olayın özelliklerine göre değişiklik gösterebilir.

Yargıtay mı, Danıştay mı Görevlidir?

İmar planlarının iptal davaları adli yargının değil, idari yargının görev alanına girer. Bu nedenle ilk derece mahkemesi idare mahkemesidir. İstinaf incelemesi bölge idare mahkemelerince yapılır. Kanunda öngörülen şartların bulunması halinde uyuşmazlık Danıştay tarafından temyiz incelemesine tabi tutulabilir.

Uygulamada Karşılaşılan Sorunlar

İmar planı uyuşmazlıklarında en sık karşılaşılan sorunlar şunlardır:

• Askı ilanlarının usulüne uygun yapılmaması,
• Parsel bazında kişiye özel plan değişiklikleri,
• Emsal artışlarının yeterli gerekçeye dayanmaması,
• Yeşil alan ve sosyal donatı alanlarının azaltılması,
• Üst ölçekli planlara aykırı yoğunluk artışları,
• Bilimsel rapor bulunmaksızın plan değişikliği yapılması.

Bu tür hukuka aykırılıklar, somut olayın özelliklerine göre iptal sebebi oluşturabilir.

Sonuç

İmar planları, bireylerin mülkiyet hakkını ve kent yaşamını doğrudan etkileyen en önemli idari işlemler arasında yer almaktadır. Bu nedenle planların hazırlanmasında şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına, kamu yararına ve üst ölçekli planlara uygun hareket edilmesi zorunludur. Hukuka aykırı olarak hazırlanan veya değiştirilen imar planlarına karşı idare mahkemelerinde iptal davası açılarak hukuki denetim sağlanabilir. Ancak dava açma sürelerinin kısa olması ve teknik incelemelerin önem taşıması nedeniyle sürecin dikkatle yürütülmesi, hak kayıplarının önlenmesi açısından büyük önem taşımaktadır.

UYARI : Bu sitede yer alan yazılar yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Buradaki bilgiler herhangi bir hukuki görüş veya tavsiye niteliği taşımamaktadır. Okuyucuların kendi araştırma yükümlülükleri bulunmaktadır. Site ve yazarlar bu içeriklerin kullanımı nedeniyle doğabilecek sonuçlardan sorumluluk taşımaz.