İşçinin Yıllık Ücretli İzni ve Yıllık İzin Ücreti

Giriş

Dinlenme hakkı, Anayasa ile güvence altına alınmış temel sosyal haklardan biridir. İşçinin bedensel ve ruhsal sağlığını koruyabilmesi, çalışma verimini sürdürebilmesi ve aile ile sosyal yaşamına zaman ayırabilmesi amacıyla yıllık ücretli izin hakkı tanınmıştır. 4857 sayılı İş Kanunu’nda düzenlenen yıllık ücretli izin hakkı, işçinin vazgeçemeyeceği temel haklardan biridir. İşçi bu haktan feragat edemeyeceği gibi, işveren de kanunda öngörülen şartlar oluştuğu halde yıllık izin kullandırmaktan kaçınamaz.

Yıllık izin hakkı ile yıllık izin ücreti birbirinden farklı kavramlardır. İşçi çalışmaya devam ettiği sürece esas olan yıllık iznin fiilen kullandırılmasıdır. Yıllık izin ücreti ise kural olarak iş sözleşmesinin sona ermesiyle birlikte kullanılmayan izin süreleri için gündeme gelir.

Yıllık Ücretli İzin Hakkı Nedir?

Yıllık ücretli izin, işçinin belirli bir çalışma süresini tamamladıktan sonra, ücret almaya devam ederek dinlenmesini sağlayan anayasal ve yasal bir haktır.

İş Kanunu’nun 53. maddesi uyarınca, aynı işverene bağlı olarak en az bir yıl çalışmış olan işçi yıllık ücretli izne hak kazanır. Bir yıllık sürenin hesabında deneme süresi de dikkate alınır.

İşçinin yıllık izinde bulunduğu süre boyunca iş sözleşmesi devam eder ve işveren işçinin ücretini ödemekle yükümlüdür.

Kimler Yıllık Ücretli İzin Hakkından Yararlanabilir?

İş Kanunu kapsamında çalışan ve aynı işverene bağlı olarak en az bir yıl kıdemi bulunan işçiler yıllık ücretli izin hakkından yararlanabilir.

Kısmi süreli çalışanlar, çağrı üzerine çalışanlar ve belirli süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçiler de gerekli şartları sağlamaları halinde yıllık ücretli izin hakkına sahiptir. İşveren, çalışma şekline dayanarak yıllık izin hakkını ortadan kaldıramaz.

Yıllık Ücretli İzin Süreleri

İşçinin kullanabileceği yıllık izin süresi, işyerindeki kıdemine göre belirlenmektedir.

Kanuna göre yıllık izin süreleri en az;

• 1 yıldan 5 yıla kadar (5 yıl dahil) çalışan işçiler için 14 gün,
• 5 yıldan fazla, 15 yıldan az çalışan işçiler için 20 gün,
• 15 yıl ve daha fazla çalışan işçiler için 26 gündür.

Yer altı işlerinde çalışan işçiler bakımından bu sürelere dört gün eklenmektedir.

Ayrıca 18 yaşından küçük veya 50 yaş ve üzerindeki işçilere verilecek yıllık ücretli izin süresi hiçbir şekilde 20 günden az olamaz.

Toplu iş sözleşmeleri veya bireysel iş sözleşmeleri ile kanundaki asgari sürelerden daha uzun izin süreleri kararlaştırılabilir.

Yıllık İzin Ne Zaman Kullanılır?

İşçi, yıllık izin hakkını bir yıllık kıdemini tamamladığı tarihten itibaren kullanabilir.

İznin hangi tarihte kullandırılacağı konusunda işverenin yönetim hakkı bulunmakla birlikte, işveren işçinin talebini, işyerinin çalışma düzenini ve dürüstlük kuralını gözeterek değerlendirmelidir.

İşveren, işçiyi yıllarca izin kullandırmadan çalıştıramaz. Yıllık izin hakkının sürekli ertelenmesi hukuka aykırıdır.

Yıllık İzin Bölünerek Kullanılabilir mi?

Kural olarak yıllık ücretli izin kesintisiz kullandırılır.

Ancak tarafların anlaşması halinde izin sürelerinden biri en az on gün olmak şartıyla kalan kısmı bölünerek kullanılabilir.

Böylece işçi yıllık izninin bir bölümünü uzun süreli, kalan kısmını ise farklı tarihlerde kullanabilir.

Yıllık İzin Ücreti Nedir?

Yıllık izin ücreti, iş sözleşmesinin herhangi bir nedenle sona ermesi üzerine işçinin kullanmadığı yıllık izin sürelerine karşılık ödenen ücrettir.

İşçi çalışmaya devam ederken kullanılmayan yıllık izinlerin ücretini talep edemez. Çünkü kanunun amacı işçiye para ödemek değil, dinlenme hakkını fiilen kullandırmaktır.

İş sözleşmesinin sona ermesiyle birlikte kullanılmamış yıllık izin süreleri ücret alacağına dönüşür.

Yıllık İzin Ücreti Nasıl Hesaplanır?

Yıllık izin ücreti hesaplanırken işçinin iş sözleşmesinin sona erdiği tarihte almakta olduğu çıplak brüt ücret esas alınır.

İhbar ve kıdem tazminatından farklı olarak, yıllık izin ücretinin hesabında sürekli sosyal yardımların her durumda dikkate alınması gerekmez. Hesaplama, kural olarak işçinin son brüt ücreti üzerinden yapılır.

Bulunan günlük ücret, kullanılmamış izin günü sayısıyla çarpılarak yıllık izin ücreti hesaplanır.

Örneğin;

Son brüt ücreti 45.000 TL olan ve kullanılmamış 20 günlük yıllık izni bulunan bir işçinin günlük brüt ücreti yaklaşık 1.500 TL’dir.

1.500 TL × 20 gün = 30.000 TL brüt yıllık izin ücreti ödenmesi gerekir.

Bu hesaplama örnek niteliğindedir.

Yıllık İzin Ücreti Ne Zaman Ödenir?

İş sözleşmesi sona erdiğinde kullanılmayan yıllık izin sürelerine ait ücret, işçinin diğer işçilik alacaklarıyla birlikte ödenmelidir.

Ödemenin gecikmesi halinde işçi, yasal şartların oluşması durumunda dava veya icra yoluna başvurabilir.

İşveren Kullanılmayan İzinlerin Silindiğini İleri Sürebilir mi?

Hayır.

Yıllık izin hakkı kanundan doğan vazgeçilmez bir haktır.

İşverenin “izinler yandı”, “kullanılmadığı için silindi” veya “beş yılı geçtiği için ortadan kalktı” şeklindeki savunmaları hukuken geçerli değildir.

Kullanılmayan yıllık izinler, iş sözleşmesi devam ettiği sürece korunur ve iş sözleşmesi sona erdiğinde izin ücreti alacağına dönüşür.

Yıllık İzin Kullandırıldığını Kim İspat Eder?

Yıllık iznin kullandırıldığını ispat yükü işverene aittir.

İşveren, yıllık izin defteri, imzalı izin formu veya eşdeğer yazılı belgelerle işçinin izin kullandığını ispat etmek zorundadır.

Sadece bordro düzenlenmiş olması veya tanık anlatımları her zaman yeterli kabul edilmemektedir.

Yargıtay uygulamasında, işverenin yazılı belge ile ispat yükünü yerine getirmesi gerektiği kabul edilmektedir.

Yıllık İzin Ücreti Alacağında Zamanaşımı

Kullanılmayan yıllık izin ücreti alacağı, iş sözleşmesinin sona erdiği tarihte muaccel hale gelir.

Bu alacak bakımından zamanaşımı süresi 5 yıldır ve süre iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren işlemeye başlar.

Arabuluculuk Şartı

Yıllık izin ücreti alacağına ilişkin dava açılmadan önce zorunlu arabuluculuğa başvurulması gerekmektedir.

Arabuluculuk süreci tamamlanmadan doğrudan dava açılması halinde dava usulden reddedilebilir.

Sonuç

Yıllık ücretli izin hakkı, işçinin vazgeçemeyeceği temel çalışma haklarından biridir. Aynı işverene bağlı olarak en az bir yıl çalışan işçiler, kıdemlerine göre belirlenen sürelerde ücretli izin kullanma hakkına sahiptir. İşverenin temel yükümlülüğü, bu hakkı para ile ikame etmek değil, işçiye fiilen kullandırmaktır. İş sözleşmesinin sona ermesi halinde ise kullanılmamış yıllık izin süreleri yıllık izin ücreti alacağına dönüşür ve işçiye son brüt ücreti esas alınarak ödenir. Uygulamada hak kaybı yaşanmaması için yıllık izin kayıtlarının usulüne uygun tutulması ve iş sözleşmesinin sona ermesi halinde kullanılmayan izinlerin doğru şekilde hesaplanması büyük önem taşımaktadır.