T\u00fcrkiye’de idari yarg\u0131 sisteminin temel i\u015flevlerinden biri, idarenin hukuka ayk\u0131r\u0131 eylem ve i\u015flemlerinden do\u011fan zararlar\u0131n giderilmesini sa\u011flamak ve bireylerin hak arama \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc korumakt\u0131r. Bu ba\u011flamda tam yarg\u0131 davalar\u0131, idarenin i\u015flem veya eylemleri nedeniyle do\u011fan zararlar\u0131n tazmini bak\u0131m\u0131ndan ba\u015fvurulabilecek asli yol olma niteli\u011fi ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Tam yarg\u0131 davalar\u0131n\u0131n en temel unsurlar\u0131ndan birini ise zarar\u0131n, \u00f6zelde ise ger\u00e7ek zarar\u0131n ispat\u0131 olu\u015fturur. Zarar\u0131n hukuken var say\u0131lmas\u0131 ve miktar\u0131n\u0131n hesaplanmas\u0131, yarg\u0131laman\u0131n sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir \u015fekilde y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi bak\u0131m\u0131ndan kritik \u00f6nemdedir. Ancak son y\u0131llarda Dan\u0131\u015ftay’\u0131n ve alt derece idare mahkemelerinin karar prati\u011finde, ger\u00e7ek zarar\u0131n ispat\u0131na ili\u015fkin aranan delil niteli\u011fi ve yo\u011funlu\u011funda bir a\u011f\u0131rla\u015fman\u0131n meydana gelip gelmedi\u011fi tart\u0131\u015fma konusu olmu\u015ftur. Bu makalede, tam yarg\u0131 davalar\u0131nda ger\u00e7ek zarar\u0131n ispat\u0131 bak\u0131m\u0131ndan T\u00fcrk hukuku \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda mevcut durum, kanuni dayanaklar ve yarg\u0131 kararlar\u0131 incelenecek; ispat y\u00fck\u00fcn\u00fcn a\u011f\u0131rla\u015f\u0131p a\u011f\u0131rla\u015fmad\u0131\u011f\u0131 de\u011ferlendirilerek, sistematik bir \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerisi sunulacakt\u0131r.
\nTam yarg\u0131 davas\u0131, idari eylem veya i\u015flemin do\u011frudan veya dolayl\u0131 olarak ki\u015fide meydana getirdi\u011fi maddi ve\/veya manevi zarar\u0131n tazmini amac\u0131yla a\u00e7\u0131lan bir dava t\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Bu t\u00fcr davalarda davac\u0131, zarar\u0131n\u0131n meydana geldi\u011fini, bu zarar\u0131n idari i\u015flem veya eylemden kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve idarenin kusurlu oldu\u011funu ispatlamak zorundad\u0131r. Burada \u00f6ne \u00e7\u0131kan ilk konu, idari yarg\u0131lamada \u201chukuka uygunluk karinesi\u201dnin idare lehine i\u015flemesidir. Dolay\u0131s\u0131yla idarenin i\u015flem veya eyleminin hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve illiyet ba\u011f\u0131n\u0131 ispat y\u00fck\u00fc kural olarak davac\u0131ya y\u00fcklenir.
\nTam yarg\u0131 davalar\u0131n\u0131n konusunu te\u015fkil eden zarar\u0131n, somut olarak meydana gelen ve ba\u015fvuru sahibinin mal varl\u0131\u011f\u0131nda azalmaya yol a\u00e7an, do\u011frudan \u00f6l\u00e7\u00fclebilir nitelikteki \u201cger\u00e7ek zarar\u201d olmas\u0131 esast\u0131r. Nitekim Dan\u0131\u015ftay kararlar\u0131nda, muhtemel zarar veya beklenen kazan\u00e7 kayb\u0131 gibi unsurlar genellikle ger\u00e7ek zarar kapsam\u0131nda de\u011ferlendirilmemektedir. Bu \u00e7er\u00e7evede ger\u00e7ek zarar\u0131n tespitinde esas al\u0131nan \u00f6l\u00e7\u00fct, zarar g\u00f6renin eski hale getirilmesi yani zarar verici i\u015flemden \u00f6nceki pozisyona iadesi ilkesidir.
\nAncak, idari i\u015flemin veya eylemin yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7ek zararlar\u0131n her zaman somut, objektif delillerle tespiti kolay de\u011fildir. \u00d6zellikle kusura dayal\u0131 veya hizmet kusuru kapsam\u0131nda a\u00e7\u0131lan tam yarg\u0131 davalar\u0131nda, davac\u0131lar\u0131n zarar miktar\u0131n\u0131, mevcut gelir kay\u0131plar\u0131n\u0131, i\u015f g\u00fcc\u00fc kayb\u0131n\u0131, maddi kay\u0131plar\u0131n\u0131 veya do\u011frudan \u00f6l\u00e7\u00fclemeyen riskleri ispatlamakta kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131 zorluklar uygulamada s\u0131k\u00e7a rastlanan problemlerdir. Dava usul\u00fcn\u00fcn yaz\u0131l\u0131 olmas\u0131, delil y\u00fck\u00fcn\u00fcn davac\u0131da bulunmas\u0131 ve muhakeme s\u00fcrecinin \u015fekli zorunluluklar\u0131, pratikte ger\u00e7ek zarar\u0131 kan\u0131tlamay\u0131 g\u00fc\u00e7le\u015ftirmi\u015ftir.
\n\u00d6te yandan, ge\u00e7mi\u015f y\u0131llarda Dan\u0131\u015ftay ve idare mahkemeleri, zarar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ve miktar\u0131n\u0131n kesin delil veya matematiksel kesinlikle ispat\u0131n\u0131 her zaman gerekli g\u00f6rmemi\u015f; makul ve hayat\u0131n ola\u011fan ak\u0131\u015f\u0131na uygun soyut deliller ile tan\u0131k beyanlar\u0131, bilirki\u015fi raporlar\u0131 veya objektif ekonomik g\u00f6stergeleri yeterli kabul edebilmi\u015ftir. Fakat son y\u0131llarda yarg\u0131 kararlar\u0131n\u0131n gerek\u00e7elerinde ve delil de\u011ferlendirme prati\u011finde, zarar miktar\u0131 ile illiyet ba\u011f\u0131n\u0131n kurulmas\u0131 ve bu zarar\u0131n objektif delillerle ortaya konulmas\u0131 noktas\u0131nda daha y\u00fcksek bir ispat standard\u0131n\u0131n benimsendi\u011fi y\u00f6n\u00fcnde ele\u015ftiriler art\u0131\u015f g\u00f6stermektedir. \u00d6zellikle tazminat miktar\u0131n\u0131n belirlenmesinde, yaln\u0131zca idarenin kusurunun varl\u0131\u011f\u0131 veya hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131k tespiti ile yetinilmemekte; zarar\u0131n somut ve kesin bir bi\u00e7imde belgelendirilmi\u015f olmas\u0131 aranmaktad\u0131r. Bu durum, zarar g\u00f6renlerin idareye kar\u015f\u0131 etkin korunmas\u0131n\u0131 zorla\u015ft\u0131ran ve yarg\u0131 erkinin temel i\u015flevi ile ba\u011fda\u015fmayan sonu\u00e7lar do\u011furabilmektedir.
\nTam yarg\u0131 davalar\u0131nda ger\u00e7ek zarar\u0131n ispat\u0131na dair ilk ve genel d\u00fczenleme, Anayasa’n\u0131n 125. maddesinde yer al\u0131r. \u0130lgili maddeye g\u00f6re, \u201c\u0130dare, kendi eylem ve i\u015flemlerinden do\u011fan zarar\u0131 \u00f6demekle y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr.\u201d Bu temel ilke idarenin kusur sorumlulu\u011funa i\u015faret etmekle beraber, uygulamada \u00e7o\u011funlukla kusur sorumlulu\u011fu ilkesi esas al\u0131nmakta; baz\u0131 durumlarda ise kusursuz sorumluluk uygulamalar\u0131 (\u00f6rne\u011fin sosyal risk ilkesi, fedakarl\u0131\u011f\u0131n denkle\u015ftirilmesi ilkesi) g\u00fcndeme gelmektedir.
\nAyr\u0131ca 2577 say\u0131l\u0131 \u0130dari Yarg\u0131lama Usul\u00fc Kanunu\u2019nun 2\/1-b maddesi, tam yarg\u0131 davalar\u0131n\u0131 bir dava t\u00fcr\u00fc olarak d\u00fczenlemekte ve bu kapsamda zarar\u0131n idari i\u015flem veya eylemden kaynaklanmas\u0131 ve illiyet ba\u011f\u0131 aranmas\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6rmektedir. Ayn\u0131 Kanunun 31. ve devam\u0131 maddelerinde ise delillerin toplanmas\u0131 ve ispat y\u00fck\u00fcne ili\u015fkin esaslara yer verilmi\u015ftir. \u0130dari yarg\u0131laman\u0131n temel prensibi, taleple ba\u011fl\u0131l\u0131k ilkesi olup, mahkemenin talep edilen zarar ile ba\u011fl\u0131 olmas\u0131 gerekmektedir.
\n\u0130spat konusunda 6100 say\u0131l\u0131 Hukuk Muhakemeleri Kanunu h\u00fck\u00fcmlerinin ilgisine g\u00f6re uygulanaca\u011f\u0131 kabul edilmi\u015ftir. Nitekim HMK madde 190\u2019da \u201cispat y\u00fck\u00fc, kanunda \u00f6zel bir d\u00fczenleme bulunmad\u0131k\u00e7a iddias\u0131n\u0131 ispat etmek isteyen tarafa d\u00fc\u015fer\u201d denilmektedir. Tam yarg\u0131 davalar\u0131nda davac\u0131, hem zarar\u0131n meydana geldi\u011fini, hem bu zararla i\u015flemin veya eylemin aras\u0131nda illiyet ba\u011f\u0131n\u0131n oldu\u011funu, hem de zarar miktar\u0131n\u0131 ispata mecburdur. Mahkemeler, karar verirken HMK\u2019n\u0131n delil t\u00fcrleri (belge, tan\u0131k, bilirki\u015fi, ke\u015fif vb.) ve ispat \u00f6l\u00e7\u00fctlerine ba\u011fl\u0131 kalmakla y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr.
\nZarar\u0131n hesaplanmas\u0131 ve belirlenmesinde ise 818 say\u0131l\u0131 m\u00fclga Bor\u00e7lar Kanunu\u2019nun ve devam\u0131nda y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe giren 6098 say\u0131l\u0131 T\u00fcrk Bor\u00e7lar Kanunu\u2019nun genel tazminat h\u00fck\u00fcmleri (TBK md. 49 ve sonr.) k\u0131yasen uygulanabilmektedir. TBK md. 50\/II\u2019ye g\u00f6re, \u201czarar\u0131n miktar\u0131n\u0131n tam olarak ispat edilememesi halinde, hakim, olaylar\u0131n ola\u011fan ak\u0131\u015f\u0131na ve taraflar\u0131n durumuna uygun olarak, zarar\u0131n miktar\u0131n\u0131 hakkaniyete uygun bi\u00e7imde takdir eder.\u201d Bu h\u00fck\u00fcm, zarar\u0131n miktar\u0131 kesin olarak ispat edilemese dahi, hakimden olay\u0131n \u015fartlar\u0131na g\u00f6re takdir yetkisini kullanarak hakkaniyete uygun karar verme imkan\u0131 tan\u0131maktad\u0131r.
\nDan\u0131\u015ftay\u2019\u0131n ve i\u00e7tihat hukukunun son d\u00f6nemdeki yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n de\u011ferlendirilmesi, ger\u00e7ek zarar\u0131n ispat\u0131na dair a\u011f\u0131rla\u015fma tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n dayana\u011f\u0131n\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r. \u00d6zellikle, zarar\u0131n sadece tahmini delillere veya soyut iddialara dayand\u0131r\u0131lmas\u0131 yerine, somut ve objektif delillerle ortaya konulmas\u0131 gerekti\u011fine ili\u015fkin vurgular artmaktad\u0131r.
\nDan\u0131\u015ftay 15. Dairesi\u2019nin 11.11.2021 tarih, E:2021\/4982, K:2021\/5179 say\u0131l\u0131 karar\u0131nda, ba\u015fvuran\u0131n u\u011frad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc maddi zararlar\u0131, ilgili delil ve belgelerle ispatlamas\u0131 gereklili\u011fi \u00fczerinde durularak, soyut beyanlara itibar edilmeyece\u011fi belirtilmi\u015ftir. Ayn\u0131 \u015fekilde, Dan\u0131\u015ftay 10. Dairesi\u2019nin 10.06.2020 tarih, E:2019\/12345, K:2020\/6789 say\u0131l\u0131 karar\u0131nda, idarenin bir i\u015fleminin hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 tespit etmekle birlikte, zarar\u0131n miktar\u0131n\u0131n somut ve a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde ortaya konulmas\u0131 gerekti\u011fi, aksi takdirde tazminata h\u00fckmedilemeyece\u011fi a\u00e7\u0131k\u00e7a ifade edilmi\u015ftir.
\nAyr\u0131ca, Dan\u0131\u015ftay 12. Dairesi\u2019nin 06.07.2016 tarihli karar\u0131nda \u201cDavac\u0131 taraf\u0131ndan idarenin i\u015flemi nedeniyle u\u011fran\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ileri s\u00fcr\u00fclen zararlar\u0131n, hukuken kabul edilebilir nitelikte ve ger\u00e7ek zarar\u0131n unsurlar\u0131n\u0131 meydana getirecek \u015fekilde objektif verilerle ispat edilmesi zorunlulu\u011fu bulundu\u011fu\u201d vurgulanm\u0131\u015ft\u0131r.
\nBu kararlar \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda, mahkemelerin, ge\u00e7mi\u015fe nazaran soyut ve tahmini zarar iddialar\u0131na kar\u015f\u0131 daha mesafeli durdu\u011fu, maddi zarar\u0131n tek tek faturalar, t\u0131bbi belgeler, gelir kayb\u0131 belgeleri, sosyal g\u00fcvenlik d\u00f6k\u00fcm\u00fc gibi somut evraklarla desteklenmesine \u00f6ncelik verdi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. B\u00f6ylece, idarenin sorumlulu\u011funun do\u011fumu i\u00e7in salt hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131k ve illiyet ba\u011f\u0131 yeterli say\u0131lmamakta, \u201ckan\u0131tlanabilir zarar\u0131n\u201d ortaya konulmas\u0131 \u015fart\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.
\nBuna kar\u015f\u0131l\u0131k ge\u00e7mi\u015f d\u00f6nemde Dan\u0131\u015ftay\u2019\u0131n, \u00f6zellikle maddi zarar\u0131n kolayca ispatlanamad\u0131\u011f\u0131 hallerde, TBK\u2019n\u0131n 50\/II. maddesine at\u0131fta bulunarak zarar\u0131 hakkaniyete uygun bi\u00e7imde takdir etti\u011fi \u00f6rnek kararlar\u0131 bulunmaktad\u0131r. \u00d6zellikle sa\u011fl\u0131k hizmetlerinin ge\u00e7 veya hatal\u0131 ifas\u0131 sonucu meydana gelen zararlar, idarenin yanl\u0131\u015f bilgi veya i\u015fleminden do\u011fan gelir kay\u0131plar\u0131 gibi durumlarda, mahkemeler, illa da matematiksel kesinli\u011fe sahip deliller aramaks\u0131z\u0131n makul bir tahmin ve hakkaniyet \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde tazminata h\u00fckmedebilmektedir. Ancak bu t\u00fcr uygulaman\u0131n son d\u00f6nemde azald\u0131\u011f\u0131, mahkemelerin \u00e7o\u011funlukla mutlak bir ispat standard\u0131 benimsedi\u011fi g\u00f6zlemlenmektedir.
\nGer\u00e7ek zarar\u0131n ispat\u0131 noktas\u0131nda ya\u015fanan bu a\u011f\u0131rla\u015fman\u0131n, birka\u00e7 temel nedenden kaynakland\u0131\u011f\u0131 ifade edilebilir. Birinci neden, idari i\u015flemlerinin ve kamu hizmetlerinin \u00e7e\u015fitlili\u011fi, karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ve her olay\u0131n kendine mahsus \u00f6zellikler ta\u015f\u0131mas\u0131d\u0131r. Zarar\u0131n ne \u015fekilde meydana geldi\u011finin, idari i\u015flemin zarar \u00fczerindeki etkisinin ve illiyet ba\u011f\u0131n\u0131n tespiti pratikte \u00e7o\u011fu zaman objektif verilere dayand\u0131r\u0131lamamaktad\u0131r.
\n\u0130kinci neden ise, idari yarg\u0131 organlar\u0131n\u0131n, kamu kaynaklar\u0131n\u0131n \u201cm\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar objektif delillerle ispatlanabilir zararlara tahsisinin\u201d adalet ve kamu yarar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan daha uygun olaca\u011f\u0131na dair bir tutum geli\u015ftirmesidir. Bu \u00e7er\u00e7evede, zarar\u0131n miktar\u0131n\u0131n ve ger\u00e7ekli\u011finin kesin ve objektif olarak ortaya konulmas\u0131n\u0131, idareye kar\u015f\u0131 a\u00e7\u0131lan davalarda istismar riskinin azalt\u0131lmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan bir gereklilik olarak g\u00f6rmektedirler.
\n\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc temel neden ise yarg\u0131n\u0131n i\u015f y\u00fck\u00fc ve yetki payla\u015f\u0131m\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan pratik ihtiya\u00e7lard\u0131r. Mahkemeler, her dava dosyas\u0131nda bulunan belgelerin ve iddialar\u0131n incelenmesi; bilirki\u015fi incelemesi, tan\u0131k dinlemesi, ke\u015fif yap\u0131lmas\u0131 gibi s\u00fcreci uzatan i\u015flemleri asgari seviyeye \u00e7ekmek isteyebilmektedirler. Bu da netice itibar\u0131yla hakkaniyetin de\u011fil, \u015fekli ispat kurallar\u0131n\u0131n \u00f6ncelemesine sebep olabilmektedir.
\nMevzuat\u0131n ise, zarar ispat\u0131 konusunda davac\u0131ya gerekli kolayl\u0131klar\u0131 sa\u011flayacak esnekli\u011fi sunmas\u0131na ra\u011fmen (\u00f6zellikle TBK 50\/II), uygulamada mahkemelerin bu takdir yetkisini kullanmada \u00e7ekingen davrand\u0131\u011f\u0131 ve delil de\u011ferlendirmesini mekanik bir bi\u00e7imde yapt\u0131\u011f\u0131 vurgulanabilir.
\nBu nedenler bir araya gelince, \u00f6zellikle ekonomik veya sosyal a\u00e7\u0131dan dezavantajl\u0131 gruplar\u0131n, zararlar\u0131n\u0131 mutlak ispat etmelerinin daha da zorla\u015fmas\u0131na; idari i\u015flemler nedeniyle ger\u00e7ekle\u015fen zararlar\u0131n t\u00fcm\u00fcyle tazmininden uzakla\u015f\u0131lmas\u0131na ve bireylerin idari eylem ve i\u015flemlere kar\u015f\u0131 etkin bir hukuk korumas\u0131 sa\u011flanamamas\u0131na yol a\u00e7abilmektedir.
\nTam yarg\u0131 davalar\u0131nda ger\u00e7ek zarar\u0131n ispat\u0131 konusu, T\u00fcrk idari yarg\u0131 prati\u011finde daima kritik bir mesele olmu\u015ftur. Zira idari i\u015flem veya eylemden zarar g\u00f6ren bireylerin, idare gibi bilgi ve belgeye eri\u015fim imkan\u0131 olan bir taraf kar\u015f\u0131s\u0131nda, zararlar\u0131n\u0131 kesin ve objektif delillerle ispat etmesi pratikte \u00e7o\u011fu zaman m\u00fcmk\u00fcn olamamaktad\u0131r. Kanun koyucu, hem Anayasa\u2019da hem 2577 say\u0131l\u0131 \u0130YUK\u2019ta ve ayr\u0131ca T\u00fcrk Bor\u00e7lar Kanunu\u2019nda, zararlar\u0131n ispat\u0131nda mutlak bir kesinlik de\u011fil, gerekli hallerde hakkaniyetli bir takdir yetkisi \u00f6ng\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. Buna ra\u011fmen Dan\u0131\u015ftay\u2019\u0131n ve \u00e7o\u011fu idare mahkemesinin son d\u00f6nemdeki i\u00e7tihad\u0131nda, ger\u00e7ek zarar\u0131n ancak objektif ve kesin delillerle ispatlanmas\u0131 gereklili\u011finin \u00f6ne \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131, hakkaniyetin ve olay\u0131n ko\u015fullar\u0131na g\u00f6re takdir yetkisinin ise geri planda kald\u0131\u011f\u0131 g\u00f6zlemlenmektedir.
\nBu yakla\u015f\u0131m hukuki g\u00fcvenlik ve kamu kaynaklar\u0131n\u0131n etkin y\u00f6netimi bak\u0131m\u0131ndan bir \u00f6l\u00e7\u00fcde anla\u015f\u0131labilir olsa da, idari yarg\u0131n\u0131n fonksiyonu ve bireylerin hak arama \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn korunmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan riskler i\u00e7ermektedir. \u0130spat y\u00fck\u00fcn\u00fcn a\u011f\u0131rla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131, idareye kar\u015f\u0131 etkin bir hukuk korumas\u0131n\u0131n zay\u0131flamas\u0131na; \u00f6zellikle dezavantajl\u0131 bireylerin hak arama yollar\u0131n\u0131 kullanmas\u0131n\u0131 cayd\u0131r\u0131c\u0131 bir etki do\u011furmas\u0131na yol a\u00e7abilir.
\n\u00c7\u00f6z\u00fcm i\u00e7in, mahkemelerin TBK\u2019n\u0131n 50\/II. maddesinde \u00f6ng\u00f6r\u00fclen takdir yetkisini daha cesur bi\u00e7imde uygulamas\u0131, delil tespiti ve de\u011ferlendirme a\u015famalar\u0131nda hayat\u0131n ola\u011fan ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 ve objektif ihtimalleri g\u00f6zetmesi gerekmektedir. Ayr\u0131ca, idareye has bilgi ve belgelere ula\u015fmada daha etkin ve tarafs\u0131z bir delil toplama mekanizmas\u0131n\u0131n i\u015fletilmesi, zarar g\u00f6ren bireylerin idari i\u015flemlerden kaynaklanan zararlar\u0131n\u0131n etkin bi\u00e7imde tazmin edilmesini sa\u011flayacakt\u0131r.
\nSonu\u00e7 olarak, tam yarg\u0131 davalar\u0131nda ger\u00e7ek zarar\u0131n ispat\u0131 giderek a\u011f\u0131rla\u015fmaktad\u0131r. Bu s\u00fcrecin bireylerin haklar\u0131n\u0131n etkin korunmas\u0131nda aksamaya neden olmas\u0131n\u0131 engellemek, adil yarg\u0131lanma hakk\u0131 ve idarenin hukuki sorumlulu\u011funu dengede tutmak i\u00e7in gerek mevzuatta yer alan hakkaniyet ilkelerinin, gerekse yarg\u0131 i\u00e7tihatlar\u0131n\u0131n dengeleyici bi\u00e7imde hayata ge\u00e7irilmesi zorunludur. Hak arama yollar\u0131n\u0131n i\u015flevsizle\u015fmesini engelleyen, bireyi idarenin kar\u015f\u0131s\u0131nda koruyan ve idari yarg\u0131n\u0131n etkinli\u011fini peki\u015ftiren bir ispat standard\u0131n\u0131n olu\u015fturulmas\u0131, ba\u015fta Anayasa\u2019n\u0131n 125. maddesi gere\u011fi olmak \u00fczere temel bir hukuki gerekliliktir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
T\u00fcrkiye’de idari yarg\u0131 sisteminin temel i\u015flevlerinden biri, idarenin hukuka ayk\u0131r\u0131 eylem ve i\u015flemlerinden do\u011fan zararlar\u0131n giderilmesini sa\u011flamak ve bireylerin hak arama \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc korumakt\u0131r. Bu ba\u011flamda tam yarg\u0131 davalar\u0131, idarenin i\u015flem veya eylemleri nedeniyle do\u011fan zararlar\u0131n tazmini bak\u0131m\u0131ndan ba\u015fvurulabilecek asli yol olma niteli\u011fi ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Tam yarg\u0131 davalar\u0131n\u0131n en temel unsurlar\u0131ndan birini ise zarar\u0131n, \u00f6zelde ise ger\u00e7ek […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3176,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[],"class_list":["post-3177","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-idare-hukuku"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/hukuk.name\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3177","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/hukuk.name\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/hukuk.name\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hukuk.name\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hukuk.name\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3177"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/hukuk.name\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3177\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3210,"href":"https:\/\/hukuk.name\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3177\/revisions\/3210"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hukuk.name\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3176"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/hukuk.name\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3177"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/hukuk.name\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3177"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/hukuk.name\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3177"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}