\u0130dare hukukunun temel prensibi, idarenin hukuk devleti ilkesi \u00e7er\u00e7evesinde hareket etmesi, i\u015flemlerinde ve eylemlerinde hukuka ve hakkaniyete uygun davranmas\u0131d\u0131r. Ancak uygulamada, idarelerin i\u015f ve i\u015flemlerinde a\u00e7\u0131k hata veya kusur bulundu\u011fu pek \u00e7ok olayda dahi zarar g\u00f6ren ki\u015filerin tazminat taleplerinin reddedildi\u011fi veya tazminat \u00f6denmedi\u011fi dikkat \u00e7ekici bir \u015fekilde artmaktad\u0131r. T\u00fcrkiye’de idari yarg\u0131ya sirayet eden ve son d\u00f6nemde yayg\u0131n bi\u00e7imde ortaya \u00e7\u0131kan bu olgunun nedenlerinin analiz edilmesi gerekmektedir. \u00d6zellikle, idare mahkemeleri ve Dan\u0131\u015ftay kararlar\u0131nda a\u00e7\u0131k hatan\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n kabul edilmesine ra\u011fmen kusur, nedensellik ba\u011f\u0131 veya takdir yetkisi gibi gerek\u00e7elerle tazminata h\u00fckmedilmeyen dosya say\u0131s\u0131, gerek hukuk prati\u011fi gerekse toplumsal adalet alg\u0131s\u0131 bak\u0131m\u0131ndan sorgulanmas\u0131 gereken bir konu olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.
\nBu makalede, T\u00fcrk Hukuku ba\u011flam\u0131nda idarenin a\u00e7\u0131k hatas\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na ra\u011fmen zarar g\u00f6renlere tazminat verilmemesinin sebepleri incelenecek, ilgili mevzuat ve i\u00e7tihatlar \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda konunun teorik ve pratik altyap\u0131s\u0131 de\u011ferlendirilecektir. Sonu\u00e7 b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde ise, bu e\u011filimin olas\u0131 nedenleri ve \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerileri ele al\u0131nacakt\u0131r.
\n\u0130darenin sorumlulu\u011fu; genel anlamda, hukuka ayk\u0131r\u0131 bir i\u015flemi veya eylemiyle bir kimseye zarar vermesi halinde, u\u011fran\u0131lan zarar\u0131n tazmin edilmesini gerektirir. Bunun temel kayna\u011f\u0131 Anayasa’n\u0131n 125. maddesinde a\u00e7\u0131k\u00e7a h\u00fckme ba\u011flanm\u0131\u015f olup, idarenin kendi eylem ve i\u015flemlerinden do\u011fan zarar\u0131 \u00f6demekle m\u00fckellef oldu\u011fu belirtilmi\u015ftir. \u0130dari sorumlulu\u011fun do\u011fabilmesi i\u00e7in genel olarak \u00fc\u00e7 temel unsurun birlikte bulunmas\u0131 gerekir: i\u015flevsel (veya hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131k ba\u011flam\u0131nda) bir fiilin varl\u0131\u011f\u0131, zarar ve nedensellik ba\u011f\u0131.
\nSon y\u0131llarda ise idari yarg\u0131 kararlar\u0131nda, yukar\u0131da belirtildi\u011fi \u015fekilde a\u00e7\u0131k\u00e7a hata bulundu\u011fu kabul edilen bir\u00e7ok dosyada tazminat taleplerinin reddedilmi\u015f olmas\u0131 prati\u011fi yayg\u0131nla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bu durumun temel sebepleri \u00e7e\u015fitli a\u00e7\u0131lardan ele al\u0131nabilir:
\n1. Kusur Anlay\u0131\u015f\u0131nda Daralma: \u0130darenin sorumlulu\u011fu birtak\u0131m durumlarda kusura dayal\u0131 olarak de\u011ferlendirilmekle beraber, \u00f6zellikle hizmet kusuru kapsam\u0131nda idarenin kamu hizmetindeki aksakl\u0131k, ge\u00e7ikme, eksiklik, organizasyon bozuklu\u011fu, personel hatas\u0131 veya tesisin tehlikeli bir faaliyet olu\u015fturmas\u0131 gibi pek \u00e7ok sebep tazminat\u0131n dayana\u011f\u0131 olabilir. \u0130dari yarg\u0131 baz\u0131 \u00f6rneklerde, idarenin a\u00e7\u0131k hatas\u0131n\u0131n bulunmas\u0131na ra\u011fmen, bunun \u201ctesad\u00fcfi bir hata\u201d, \u201cbireysel personel kusurunun \u015fahsili\u011fi\u201d veya \u201ctalihsiz bir olay\u201d kapsam\u0131nda de\u011ferlendirilmesi gerekti\u011fini savunmakta ve hizmet kusuruna gitmemektedir. B\u00f6ylece kusur aranmayan alanlarda bile tazminat y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc dar yorumlanmakta veya tamamen reddedilmektedir.
\n2. Nedensellik Ba\u011f\u0131n\u0131n (\u0130lliyet Ba\u011f\u0131) S\u0131k\u0131 Yorumlanmas\u0131: Tazminat\u0131n verilmesinin klasik \u015fartlar\u0131ndan biri, idarenin i\u015flem veya eylemi ile do\u011fan zarar aras\u0131nda s\u0131k\u0131 bir illiyet ba\u011f\u0131n\u0131n kurulmas\u0131d\u0131r. S\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fclen uygulamada, zarar ile idari hata aras\u0131nda \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir unsurun varl\u0131\u011f\u0131 ileri s\u00fcr\u00fclmekte (\u00f6rne\u011fin zarar g\u00f6renin kendi kusuru, m\u00fccbir sebep, ola\u011fan d\u0131\u015f\u0131 durumlar), bu \u015fekilde a\u00e7\u0131k hataya ra\u011fmen nedensellik ba\u011f\u0131n\u0131n kesildi\u011fi sonucuna var\u0131labilmektedir. Oysa, idari uygulamada \u00f6zellikle hizmet kusuru ilkesinde, geni\u015f kapsaml\u0131 bir koruma olmas\u0131 gerekirken, illiyet ba\u011f\u0131n\u0131n kat\u0131 de\u011ferlendirilmesi ma\u011fdurun hakk\u0131 olan tazminata ula\u015fmas\u0131n\u0131 engellemektedir.
\n3. Takdir Yetkisinin S\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n Geni\u015fletilmesi: \u0130dareye tan\u0131nan takdir yetkisinin, i\u015flemin veya eylemin hatal\u0131 olmas\u0131na ra\u011fmen, idare taraf\u0131ndan mevcut bilgi, belgeler ve \u00f6ng\u00f6r\u00fclerle hareket edildi\u011fi gerek\u00e7esiyle tazminat\u0131n reddine dayanak yap\u0131lmas\u0131, idari sorumlulu\u011fun daralmas\u0131na yol a\u00e7maktad\u0131r. \u00d6zellikle sosyal hizmetler, e\u011fitim, sa\u011fl\u0131k gibi alanlarda idareye tan\u0131nan takdir yetkisinin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n geni\u015fletilmesi, a\u00e7\u0131k bir hatan\u0131n bile \u2018takdir hakk\u0131 i\u00e7inde makul kar\u015f\u0131lanabilir\u2019 gerek\u00e7esiyle tazminat y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131na yol a\u00e7abilmektedir.
\n4. Zarar T\u00fcrlerinin S\u0131n\u0131rl\u0131 Kabul\u00fc: Maddi zararlar genellikle daha somut delillerle ispatlanabilirken, manevi zararlar\u0131n kabul\u00fcnde idari yarg\u0131n\u0131n daha \u00e7ekingen davrand\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Manevi zarar taleplerinde, a\u00e7\u0131k hata olsa bile \u201czarar\u0131n ciddi bi\u00e7imde ma\u011fduriyet yaratmad\u0131\u011f\u0131\u201d, \u201ctoplumsal hassasiyet olu\u015fturacak derecede olmad\u0131\u011f\u0131\u201d veya \u201casli unsurun maddi zarar oldu\u011fu\u201d gibi arg\u00fcmanlar \u00f6ne s\u00fcr\u00fclerek tazminat reddedilebilmektedir.
\n5. Yarg\u0131sal \u0130stikrar ve Dosya Yo\u011funlu\u011fu: Son y\u0131llarda idari yarg\u0131n\u0131n artan i\u015f y\u00fck\u00fcyle birlikte, benzer dosyalarda yeknesak karar olu\u015fturma amac\u0131 veya dosya yo\u011funlu\u011funu azaltma saikiyle koruyucu bir yakla\u015f\u0131m benimsenerek, \u00f6zellikle y\u00fcksek tazminat taleplerinde kamu b\u00fct\u00e7esine y\u00fck getirme endi\u015fesiyle tazminat talepleri geri \u00e7evrilebilmektedir. Bu yakla\u015f\u0131mda, bireysel adalet ve objektif sorumluluk ilkeleri ikincil planda kalabilmektedir.
\n6. \u0130dari Faaliyetlerin Risklili\u011fi ve Sosyal Politikalar\u0131n Etkisi: Baz\u0131 kamu hizmetlerinin do\u011fas\u0131nda mevcut olan riskler ve kamu otoritelerine toplumsal fayda amac\u0131yla verilmi\u015f olan koruma imkanlar\u0131, idare lehine geni\u015f yoruma tabi tutulmaktad\u0131r. Bu da \u00f6rne\u011fin, sa\u011fl\u0131k hizmetlerinde yanl\u0131\u015f te\u015fhis veya tedavi hatas\u0131 gibi a\u00e7\u0131k hatalar\u0131 bile, hizmetin zorlu\u011fu ve riskleri \u00e7er\u00e7evesinde tolere edilebilir hata olarak de\u011ferlendirme e\u011filimini art\u0131rmakta, tazminata h\u00fckmedilmeyen dosya say\u0131s\u0131n\u0131 artt\u0131rmaktad\u0131r.
\nAnayasa’n\u0131n 125. maddesi uyar\u0131nca \u0130dare, kendi eylem ve i\u015flemlerinden do\u011fan zarar\u0131 \u00f6demekle y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr. Bu ilke, idare hukuku a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u201ckusursuz sorumluluk\u201d, \u201chizmet kusuru\u201d ve \u201ckusurlu sorumluluk\u201d gibi kategorilerde fonksiyonel anlamda i\u015fletilmi\u015ftir. Ayn\u0131 d\u00fczenleme do\u011frultusunda, 2577 say\u0131l\u0131 \u0130dari Yarg\u0131lama Usul\u00fc Kanunu\u2019nda (\u0130YUK) ve ilgili \u00f6zel kanunlarda, tam yarg\u0131 davalar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131 ve zarar g\u00f6renin ma\u011fduriyetinin giderilmesinin usulleri g\u00f6sterilmi\u015ftir.
\n\u0130dari Yarg\u0131daki uygulaman\u0131n temel esaslar\u0131n\u0131 belirleyen Dan\u0131\u015ftay i\u00e7tihatlar\u0131, idari sorumlulu\u011fun kapsam\u0131n\u0131 ve s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 tayin a\u00e7\u0131s\u0131ndan belirleyicidir. Dan\u0131\u015ftay \u0130dari Dava Daireleri Kurulu\u2019nun kararlar\u0131nda da a\u00e7\u0131k\u00e7a ifade edildi\u011fi \u00fczere, \u201c\u0130dare kamu hizmetinin organizasyonu ve i\u015fleyi\u015finde tam bir \u00f6zen y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc alt\u0131nda olup, bu y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn ihlali niteli\u011finde ortaya \u00e7\u0131kan zararlar\u0131n hizmet kusuru kapsam\u0131nda de\u011ferlendirilmesi gerekir\u201d. (Dan\u0131\u015ftay \u0130DDK, 2015\/1368 E., 2018\/2472 K., 30.04.2018)
\nAncak y\u00fcksek mahkeme uygulamalar\u0131nda son y\u0131llarda \u015fu e\u011filim belirgindir: Dan\u0131\u015ftay 15. Dairesi’nin bir karar\u0131nda, ilkokul \u00f6\u011frencisinin okul bah\u00e7esinde oyun oynarken sakat kalmas\u0131nda, \u00f6\u011fretmenin g\u00f6zetim y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcne ayk\u0131r\u0131l\u0131k oldu\u011fu (a\u00e7\u0131k hata mevcut) kabul edilip, \u201colay\u0131n aniden ve \u00f6ng\u00f6r\u00fclemeyecek \u015fekilde geli\u015fmesinden dolay\u0131 hizmet kusurunun olmad\u0131\u011f\u0131\u201d gerek\u00e7esiyle tazminata h\u00fckmedilmedi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. (Dan\u0131\u015ftay 15. D., 2019\/2367 E., 2021\/2783 K.)
\nBenzer bi\u00e7imde sa\u011fl\u0131k alan\u0131nda, idarenin organizasyon hatas\u0131yla malpraktis sabit g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde dahi, \u201cidari i\u015flemin genel kamu yarar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde ve takdir yetkisi i\u00e7inde makul kar\u015f\u0131lanabilecek bir hata niteli\u011fi ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131\u201d gerek\u00e7esiyle tazminat talebinin reddedildi\u011fi kararlara rastlanmaktad\u0131r. (Dan\u0131\u015ftay 15. D., 2016\/4882 E., 2019\/1228 K.)
\n\u0130lliyet ba\u011f\u0131na ili\u015fkin \u00f6rneklerde ise, idarenin a\u00e7\u0131k\u00e7a eksik veya yanl\u0131\u015f yapt\u0131\u011f\u0131 bir uygulaman\u0131n zarar ile sonu\u00e7 aras\u0131nda \u201cba\u015fka bir m\u00fcessir sebebin varl\u0131\u011f\u0131\u201d gerek\u00e7esiyle tazminat sorumlulu\u011funu ortadan kald\u0131rd\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. (Dan\u0131\u015ftay 10. D., 2018\/864 E., 2020\/796 K.)
\nB\u00fct\u00fcn bu i\u00e7tihatlarda, idarenin a\u00e7\u0131k hatas\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 kabul edilmesine ra\u011fmen ya hizmet kusurunun olu\u015fmad\u0131\u011f\u0131 ya da illiyet ba\u011f\u0131 bulunmad\u0131\u011f\u0131 sonucuna ula\u015f\u0131lmakta ve zarar g\u00f6renin ma\u011fduriyeti giderilmemektedir.
\nBurdaki kanuni temel sorunun bir y\u00f6n\u00fc; idarenin takdir yetkisinin objektif denetiminin giderek zay\u0131flat\u0131lmas\u0131, di\u011fer y\u00f6n\u00fc ise idari sorumlulu\u011fun geni\u015f yorumlanmas\u0131 gerekirken tam tersi bir e\u011filimle daralt\u0131lmas\u0131d\u0131r. Burada idari yarg\u0131n\u0131n, idarenin i\u015f y\u00fck\u00fc ve kamu kaynaklar\u0131n\u0131n korunmas\u0131 kayg\u0131s\u0131yla, baz\u0131 s\u00fcre\u00e7lerde bireysel ma\u011fduriyetleri sistem yarar\u0131 ad\u0131na dikkate almad\u0131\u011f\u0131 ele\u015ftirisi de s\u0131k\u00e7a dile getirilmektedir.
\n\u0130darenin a\u00e7\u0131k hata yapmas\u0131na ra\u011fmen tazminat verilmemesine dair dosya say\u0131s\u0131ndaki art\u0131\u015f, hukukun koruyucu ve onar\u0131c\u0131 i\u015flevini zaafa u\u011fratan, toplumsal adalet ve bireysel g\u00fcven duygusunu zedeleyen bir e\u011filimi i\u015faret etmektedir. T\u00fcrk hukukunda bu art\u0131\u015f\u0131n temel nedenleri aras\u0131nda idari yarg\u0131da dar yorum e\u011filimi, kusur ve illiyet ba\u011f\u0131 kavramlar\u0131n\u0131n kat\u0131 uygulanmas\u0131, idare lehine geni\u015fletilen takdir yetkisi ve baz\u0131 zarar t\u00fcrlerinin s\u0131n\u0131rl\u0131 kabul\u00fc yer almaktad\u0131r. Ayr\u0131ca idari etkinlikte kamu yarar\u0131 ve kaynaklar\u0131n etkin kullan\u0131m\u0131 gibi ikincil gerek\u00e7eler hukukun koruyucu i\u015flevine g\u00f6lge d\u00fc\u015f\u00fcrmektedir.
\nMevzuat ve i\u00e7tihatlarda idari sorumlulu\u011fun temel dayana\u011f\u0131 olan \u201czarar\u0131n kar\u015f\u0131lanmas\u0131 ilkesi\u201d, hukukun evrensel anlay\u0131\u015f\u0131yla uyumlu \u015fekilde, idarenin t\u00fcm i\u015flemlerinde \u00f6zellikle a\u00e7\u0131k hata ve hizmet kusuru bulunan durumlarda geni\u015f yorumlanmal\u0131d\u0131r. \u0130lliyet ba\u011f\u0131 de\u011ferlendirilirken, idarenin kamusal y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc gere\u011fi olarak ma\u011fduriyeti en aza indirecek bi\u00e7imde sorumlulu\u011fu \u00fcstlenmesi esas olmal\u0131d\u0131r. Tazminat taleplerinin, idare lehine a\u015f\u0131r\u0131 koruma \u00e7er\u00e7evesinde geri \u00e7evrilmesi; hakkaniyet, e\u015fitlik ve hukuk devleti ilkesiyle ba\u011fda\u015fmamaktad\u0131r.
\n\u00c7\u00f6z\u00fcm olarak; idari yarg\u0131 uygulamalar\u0131nda bireysel menfaatlerin \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ilkesine a\u011f\u0131rl\u0131k verilmesi, a\u00e7\u0131k hata bulunan dosyalarda takdir yetkisi ve illiyet ba\u011f\u0131 gibi kavramlar\u0131n daralt\u0131c\u0131 de\u011fil, geni\u015f yorumlanmas\u0131 gerekmektedir. \u00d6zellikle Dan\u0131\u015ftay\u2019\u0131n bu y\u00f6ndeki i\u00e7tihatlar\u0131 g\u00f6zden ge\u00e7irmesi, Anayasa\u2019daki zarar\u0131n kar\u015f\u0131lanmas\u0131 ilkesi do\u011frultusunda idari sorumlulu\u011fun alan\u0131n\u0131 geni\u015fletmesi; ma\u011fdurlar\u0131n hak arama \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve toplumsal adaletin tesisini g\u00fc\u00e7lendirecektir.
\nSonu\u00e7 itibar\u0131yla, idari eylem ve i\u015flemlerde a\u00e7\u0131k hatan\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n tespiti halinde, tazminat sorumlulu\u011fundan ka\u00e7ma e\u011filiminden vazge\u00e7ilmelidir. Aksi takdirde, hukuk devleti ilkesinin \u00f6z\u00fc olan, herkesin idare kar\u015f\u0131s\u0131nda korunma hakk\u0131 ve zarar\u0131n\u0131n etkin giderilmesi g\u00fcvencesi tehlikeye d\u00fc\u015fecektir. Mevzuat\u0131n lafz\u0131 ve ruhu ile yarg\u0131 i\u00e7tihatlar\u0131n\u0131n, idare hukukunda a\u00e7\u0131k hata bulunan dosyalarda tazminat\u0131n istisna de\u011fil, kural olmas\u0131n\u0131 sa\u011flamas\u0131, \u00e7a\u011fda\u015f hukuk devleti d\u00fc\u015f\u00fcncesinin gere\u011fi oldu\u011fu gibi, toplumsal bar\u0131\u015f\u0131n ve idare-halk g\u00fcven ili\u015fkilerinin de temel dayana\u011f\u0131 olacakt\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\u0130dare hukukunun temel prensibi, idarenin hukuk devleti ilkesi \u00e7er\u00e7evesinde hareket etmesi, i\u015flemlerinde ve eylemlerinde hukuka ve hakkaniyete uygun davranmas\u0131d\u0131r. Ancak uygulamada, idarelerin i\u015f ve i\u015flemlerinde a\u00e7\u0131k hata veya kusur bulundu\u011fu pek \u00e7ok olayda dahi zarar g\u00f6ren ki\u015filerin tazminat taleplerinin reddedildi\u011fi veya tazminat \u00f6denmedi\u011fi dikkat \u00e7ekici bir \u015fekilde artmaktad\u0131r. T\u00fcrkiye’de idari yarg\u0131ya sirayet eden ve son […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3174,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[],"class_list":["post-3175","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-idare-hukuku"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/hukuk.name\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3175","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/hukuk.name\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/hukuk.name\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hukuk.name\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hukuk.name\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3175"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/hukuk.name\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3175\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3209,"href":"https:\/\/hukuk.name\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3175\/revisions\/3209"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hukuk.name\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3174"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/hukuk.name\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3175"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/hukuk.name\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3175"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/hukuk.name\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3175"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}