T\u00fcrkiye co\u011frafyas\u0131n\u0131n tektonik yap\u0131s\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, deprem ger\u00e7e\u011fi toplumsal ve ekonomik ya\u015fam\u0131n ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131 olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Bununla birlikte, meydana gelen y\u0131k\u0131mlar\u0131n ve insan kay\u0131plar\u0131n\u0131n iddia edildi\u011fi gibi yaln\u0131zca ka\u00e7\u0131n\u0131lamaz bir do\u011fa olay\u0131n\u0131n sonucu mu, yoksa hukuki anlamda \u00f6nlenebilir bir kusurlar silsilesinin tezah\u00fcr\u00fc m\u00fc oldu\u011fu hususu T\u00fcrk hukuk doktrininde ve yarg\u0131sal i\u00e7tihatlarda en temel tart\u0131\u015fma konular\u0131ndan birini te\u015fkil etmektedir. Hukuk tekni\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan do\u011fal afetler kural olarak m\u00fccbir sebep kategorisinde de\u011ferlendirilmekteyse de, bir do\u011fa olay\u0131n\u0131n do\u011frudan ve tek ba\u015f\u0131na hukuki sorumlulu\u011fu ortadan kald\u0131ran bir m\u00fccbir sebep olarak kabul edilebilmesi i\u00e7in illiyet ba\u011f\u0131n\u0131 tamamen kesmi\u015f olmas\u0131 gerekmektedir. Deprem gibi tahmin edilebilir ve co\u011frafi ko\u015fullar\u0131 gere\u011fi ger\u00e7ekle\u015fmesi muhtemel olaylarda, binalar\u0131n y\u00fcr\u00fcrl\u00fckteki mevzuata, m\u00fchendislik biliminin gereklerine ve deprem y\u00f6netmeliklerine uygun in\u015fa edilmemi\u015f olmas\u0131 durumunda m\u00fccbir sebep savunmas\u0131na dayan\u0131lmas\u0131 hukuken m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Zira y\u0131k\u0131m\u0131n veya zarar\u0131n meydana gelmesinde, do\u011fa olay\u0131n\u0131n \u015fiddeti kadar be\u015feri kusurlar\u0131n, imar mevzuat\u0131na ayk\u0131r\u0131l\u0131klar\u0131n ve denetim eksikliklerinin de rol oynad\u0131\u011f\u0131 durumlarda illiyet ba\u011f\u0131 kesilmemi\u015f, bilakis illiyet ba\u011f\u0131n\u0131n kurulmas\u0131nda be\u015feri eylemler ve ihmaller asli unsur haline gelmi\u015ftir. Bu durum, \u00f6zel hukuk akt\u00f6rlerinin yan\u0131 s\u0131ra kamu idarelerinin de tazminat sorumlulu\u011funu g\u00fcndeme getirmektedir.
\n\u00d6zel hukuk d\u00fczleminde deprem kaynakl\u0131 zararlar\u0131n tazmini meselesi incelendi\u011finde, ilk olarak m\u00fcteahhidin yani y\u00fcklenicinin ve arsa sahibinin hukuki sorumlulu\u011funa temas etmek gerekmektedir. 6098 say\u0131l\u0131 T\u00fcrk Bor\u00e7lar Kanunu\u2019nun 470 ve devam\u0131 maddelerinde d\u00fczenlenen eser s\u00f6zle\u015fmesi h\u00fck\u00fcmleri uyar\u0131nca, y\u00fcklenici meydana getirdi\u011fi eseri i\u015f sahibinin sadakat ve \u00f6zenle bor\u00e7land\u0131\u011f\u0131 niteliklere uygun olarak teslim etmekle m\u00fckelleftir. Deprem sonucunda y\u0131k\u0131lan veya a\u011f\u0131r hasar g\u00f6ren yap\u0131lar\u0131n, onayl\u0131 statik projesine, standartlara ve y\u00fcr\u00fcrl\u00fckteki Deprem Y\u00f6netmeli\u011fi’ne ayk\u0131r\u0131 olarak kalitesiz malzeme kullan\u0131lmas\u0131 yahut i\u015f\u00e7ilik hatalar\u0131 ile in\u015fa edilmesi durumu T\u00fcrk Bor\u00e7lar Kanunu anlam\u0131nda ay\u0131pl\u0131 ifa olarak nitelendirilir. S\u00f6z konusu ay\u0131plar\u0131n yap\u0131 tamamland\u0131ktan sonra hemen ortaya \u00e7\u0131kmamas\u0131, gizli ay\u0131p mahiyetinde oldu\u011funu g\u00f6sterir. Ay\u0131pl\u0131 eser neticesinde zarara u\u011frayan i\u015f sahibi, T\u00fcrk Bor\u00e7lar Kanunu\u2019nun 475. maddesinde yer alan se\u00e7imlik haklar\u0131n\u0131 kullanabilece\u011fi gibi, genel h\u00fck\u00fcmlere g\u00f6re zarar\u0131n tazminini de talep edebilir. Y\u00fcklenicinin ay\u0131pl\u0131 ifadan do\u011fan sorumlulu\u011funda zaman a\u015f\u0131m\u0131 s\u00fcreleri \u00f6zel bir \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. T\u00fcrk Bor\u00e7lar Kanunu\u2019nun 478. maddesi gere\u011fince, y\u00fcklenicinin a\u011f\u0131r kusuru varsa, ay\u0131p sonradan ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f olsa bile zamana\u015f\u0131m\u0131 s\u00fcresi ta\u015f\u0131nmaz yap\u0131lar i\u00e7in yirmi y\u0131ld\u0131r. Yarg\u0131tay\u2019\u0131n yerle\u015fik i\u00e7tihatlar\u0131nda da vurguland\u0131\u011f\u0131 \u00fczere, deprem y\u00f6netmeliklerine ve fen sanat kurallar\u0131na ayk\u0131r\u0131 bina in\u015fa etmek kast derecesinde a\u011f\u0131r kusur veya a\u011f\u0131r ihmal olarak kabul edildi\u011finden, m\u00fcteahhitlerin yirmi y\u0131ll\u0131k zamana\u015f\u0131m\u0131 s\u00fcresince sorumluluktan ka\u00e7\u0131nmalar\u0131 m\u00fcmk\u00fcn bulunmamaktad\u0131r.
\nM\u00fcteahhit d\u0131\u015f\u0131nda, ta\u015f\u0131nmaz\u0131 do\u011frudan ilk al\u0131c\u0131ya veya m\u00fcteakip al\u0131c\u0131lara satan ki\u015filerin sorumlulu\u011fu da sat\u0131m s\u00f6zle\u015fmesi h\u00fck\u00fcmleri \u00e7er\u00e7evesinde de\u011ferlendirilmelidir. T\u00fcrk Bor\u00e7lar Kanunu\u2019nun 219. maddesi gere\u011fince sat\u0131c\u0131, sat\u0131lan\u0131n zikr ve vaat etti\u011fi niteliklerin bulunmamas\u0131ndan yahut nitelik veya niteli\u011fi etkileyen ay\u0131plar\u0131n bulunmas\u0131ndan al\u0131c\u0131ya kar\u015f\u0131 sorumludur. Depreme dayan\u0131kl\u0131 oldu\u011fu vaadiyle sat\u0131lan veya mevzuata uygun in\u015fa edildi\u011fi karinesiyle devredilen bir konutun depremde y\u0131k\u0131lmas\u0131 halinde sat\u0131c\u0131n\u0131n ay\u0131ptan do\u011fan tekeff\u00fcl sorumlulu\u011fu do\u011far. Burada da sat\u0131c\u0131n\u0131n hilesi veya a\u011f\u0131r kusuru s\u00f6z konusu oldu\u011funda, T\u00fcrk Bor\u00e7lar Kanunu\u2019nun 244. maddesi uyar\u0131nca zamana\u015f\u0131m\u0131 savunmas\u0131 dinlenmeyecektir. Ancak ikinci el sat\u0131\u015flarda sat\u0131c\u0131n\u0131n in\u015faat\u0131 yapan ki\u015fi olmamas\u0131 durumunda, sat\u0131c\u0131n\u0131n a\u011f\u0131r kusurunun varl\u0131\u011f\u0131 somut olay\u0131n \u00f6zelliklerine g\u00f6re tayin edilmelidir. Binay\u0131 do\u011frudan m\u00fcteahhitten sat\u0131n almay\u0131p sonraki maliklerden devralan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ki\u015filerin veya kirac\u0131lar\u0131n m\u00fcteahhide kar\u015f\u0131 Do\u011frudan haks\u0131z fiil h\u00fck\u00fcmlerine dayanarak ba\u015fvurabilmesi imkan\u0131 ise s\u00f6zle\u015fmenin nispili\u011fi ilkesinin bir istisnas\u0131n\u0131 olu\u015fturur ve zarara u\u011frayan herkese geni\u015f bir hukuki koruma sa\u011flar.
\nDeprem tazminat davalar\u0131nda \u00f6zel hukuk bak\u0131m\u0131ndan en kritik kanuni dayanaklardan biri de 6098 say\u0131l\u0131 T\u00fcrk Bor\u00e7lar Kanunu\u2019nun 69. maddesinde d\u00fczenlenen yap\u0131 malikinin sorumlulu\u011fudur. Kanun maddesi uyar\u0131nca, bir binan\u0131n veya di\u011fer yap\u0131 eserlerinin maliki, bunlar\u0131n yap\u0131m\u0131ndaki bozukluklardan veya bak\u0131m\u0131ndaki eksikliklerden do\u011fan zarar\u0131 gidermekle y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr. Yap\u0131 malikinin bu sorumlulu\u011fu, hukuk tekni\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir ola\u011fan sebep sorumlulu\u011fu ve kusursuz sorumluluk t\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Yani zarar g\u00f6ren \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ki\u015filerin, kirac\u0131lar\u0131n veya kat maliklerinin, yap\u0131 malikinin ki\u015fisel bir kusurunun bulundu\u011funu ispat etmelerine gerek bulunmamaktad\u0131r; zarar\u0131n yap\u0131m bozuklu\u011fundan veya bak\u0131m eksikli\u011finden kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bu durum ile zarar aras\u0131nda illiyet ba\u011f\u0131 bulundu\u011funu ispat etmeleri yeterlidir. Yap\u0131 maliki, kendisinin hi\u00e7bir kusuru bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, in\u015faat\u0131 m\u00fcteahhidin yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 veya idareden ruhsat al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrerek sorumluluktan kurtulamaz. Malik, ancak m\u00fccbir sebep, zarar g\u00f6renin a\u011f\u0131r kusuru veya \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ki\u015finin a\u011f\u0131r kusuru gibi illiyet ba\u011f\u0131n\u0131 kesen sebeplerin mevcudiyetini ispat ederek sorumluluktan muaf olabilir. Ne var ki, depremde binan\u0131n y\u0131k\u0131lmas\u0131 veya hasar g\u00f6rmesi yap\u0131m hatas\u0131ndan kaynaklan\u0131yorsa, depremin varl\u0131\u011f\u0131 illiyet ba\u011f\u0131n\u0131 kesmez ve yap\u0131 maliki sorumlu olmaya devam eder. Zarar\u0131 \u00f6deyen yap\u0131 malikinin, binadaki yap\u0131m bozuklu\u011funa sebebiyet veren m\u00fcteahhide, mimara, m\u00fchendise veya binay\u0131 kendisine satan ki\u015fiye r\u00fccu hakk\u0131 sakl\u0131d\u0131r.
\nBina yap\u0131m s\u00fcrecinde rol alan di\u011fer akt\u00f6rlerin, yani mimar, statik proje m\u00fcellifi, fenni mesul, \u015fantiye \u015fefi ve yap\u0131 denetim kurulu\u015fu yetkililerinin zarara u\u011frayan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ki\u015filere kar\u015f\u0131 hukuki sorumlulu\u011fu ise T\u00fcrk Bor\u00e7lar Kanunu\u2019nun 49 ve devam\u0131 maddelerinde d\u00fczenlenen haks\u0131z fiil sorumlulu\u011fu esaslar\u0131na dayan\u0131r. S\u00f6z konusu akt\u00f6rler, mesleki ve yasal y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerine ayk\u0131r\u0131 davranarak sahte veya yetersiz projeler onaylamak, \u015fantiyeyi denetlememek, hatal\u0131 demir ve beton kullan\u0131m\u0131na g\u00f6z yummak suretiyle haks\u0131z fiil i\u015flemektedirler. Haks\u0131z fiil sorumlulu\u011funda hukuka ayk\u0131r\u0131 eylem, kusur, zarar ve illiyet ba\u011f\u0131 unsurlar\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 aran\u0131r. T\u00fcrk Bor\u00e7lar Kanunu\u2019nun 61 ve 62. maddeleri gere\u011fince, birden fazla ki\u015finin birden fazla sebebe veya ayn\u0131 sebebe dayal\u0131 olarak ayn\u0131 zarardan sorumlu olmalar\u0131 halinde m\u00fcteselsil sorumluluk kurallar\u0131 uygulan\u0131r. Deprem neticesinde ger\u00e7ekle\u015fen \u00f6l\u00fcm, yaralanma ve mal varl\u0131\u011f\u0131 zararlar\u0131nda; m\u00fcteahhit, fenni mesul, statik projeyi \u00e7izen m\u00fchendis ve yap\u0131 denetim firmas\u0131, zarara u\u011frayan alacakl\u0131ya kar\u015f\u0131 m\u00fcteselsil olarak sorumludur. Ma\u011fdur, tazminat\u0131n tamam\u0131n\u0131 bu ki\u015filerin herhangi birinden veya t\u00fcm\u00fcnden talep etme hakk\u0131na sahiptir. Haks\u0131z fiilden do\u011fan tazminat istemleri T\u00fcrk Bor\u00e7lar Kanunu\u2019nun 72. maddesi gere\u011fince zarar\u0131n ve tazminat y\u00fck\u00fcml\u00fcs\u00fcn\u00fcn \u00f6\u011frenildi\u011fi tarihten itibaren iki y\u0131l ve her halde fiilin i\u015flendi\u011fi tarihten itibaren on y\u0131l ge\u00e7mekle zamana\u015f\u0131m\u0131na u\u011frar; ancak fiil ayn\u0131 zamanda ceza kanunlar\u0131nda daha uzun bir zamana\u015f\u0131m\u0131 s\u00fcresine tabi bir su\u00e7 te\u015fkil ediyorsa, ceza zamana\u015f\u0131m\u0131 h\u00fck\u00fcmleri uygulan\u0131r. Depremdeki \u00f6l\u00fcmler bak\u0131m\u0131ndan olas\u0131 kast veya taksirle \u00f6l\u00fcme sebebiyet verme su\u00e7lar\u0131 g\u00fcndeme geldi\u011finden, T\u00fcrk Ceza Kanunu\u2019ndaki dava zamana\u015f\u0131m\u0131 s\u00fcreleri, \u00f6rne\u011fin T\u00fcrk Ceza Kanunu’nun 66. maddesi uyar\u0131nca on be\u015f ila yirmi y\u0131l, haks\u0131z fiil tazminat davalar\u0131nda da k\u0131yasen uygulan\u0131r.
\nDeprem felaketlerinin tazminat hukuku boyutunda g\u00f6z ard\u0131 edilemeyecek en \u00f6nemli alan idarenin hukuki sorumlulu\u011fudur. T\u00fcrkiye Cumhuriyeti Anayasas\u0131\u2019n\u0131n 125. maddesinin son f\u0131kras\u0131nda yer alan idare, kendi eylem ve i\u015flemlerinden do\u011fan zarar\u0131 \u00f6demekle y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr h\u00fckm\u00fc, idarenin mali sorumlulu\u011funun anayasal temelini olu\u015fturur. \u0130darenin deprem kaynakl\u0131 zararlardan sorumlulu\u011fu kural olarak hizmet kusuru ilkesine dayanmaktad\u0131r. Hizmet kusuru; idarece y\u00fcr\u00fct\u00fclen bir hizmetin hi\u00e7 i\u015flememesi, ge\u00e7 i\u015flemesi veya k\u00f6t\u00fc i\u015flemesi \u015feklinde tezah\u00fcr eder. \u0130mar planlar\u0131n\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131, ruhsat verilmesi, denetim yap\u0131lmas\u0131 ve ka\u00e7ak yap\u0131la\u015fman\u0131n \u00f6nlenmesi gibi kamusal g\u00f6revler kamu idarelerinin, yani belediyeler, \u00c7evre, \u015eehircilik ve \u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi Bakanl\u0131\u011f\u0131 ve Valiliklerin yetki ve sorumluluk alan\u0131ndad\u0131r. 3194 say\u0131l\u0131 \u0130mar Kanunu ve 4708 say\u0131l\u0131 Yap\u0131 Denetimi Hakk\u0131nda Kanun uyar\u0131nca idare, imar planlar\u0131n\u0131 zemin yap\u0131s\u0131na ve afet risklerine uygun olarak haz\u0131rlamak, zemin et\u00fctlerini do\u011fru yapmak, ruhsats\u0131z veya ruhsata ayk\u0131r\u0131 yap\u0131la\u015fmay\u0131 engellemek, in\u015faatlar\u0131n projeye uygunlu\u011funu denetlemek ve riskli binalar\u0131 tespit edip y\u0131kmakla y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr.
\nDan\u0131\u015ftay \u0130dari Dava Daireleri Kurulu ve Dan\u0131\u015ftay 6. Dairesi\u2019nin istikrarl\u0131 kararlar\u0131nda a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtildi\u011fi \u00fczere; yerle\u015fim yerlerinin deprem fay hatlar\u0131na, heyelan b\u00f6lgelerine veya zemin yap\u0131s\u0131 uygun olmayan alanlara imara a\u00e7\u0131lmas\u0131, zemin et\u00fct raporlar\u0131n\u0131n usul\u00fcne uygun haz\u0131rlanmamas\u0131, imar bar\u0131\u015f\u0131 gibi uygulamalar ile yetersiz yap\u0131lara ruhsat veya yap\u0131 kay\u0131t belgesi verilmesi, ruhsats\u0131z ve ka\u00e7ak yap\u0131la\u015fmaya g\u00f6z yumulmas\u0131 ve imar denetimlerinin yetersiz yap\u0131lmas\u0131 neticesinde depremde binalar\u0131n y\u0131k\u0131lmas\u0131 idarenin a\u011f\u0131r hizmet kusurunu olu\u015fturur. Dan\u0131\u015ftay, deprem gibi do\u011fa olaylar\u0131n\u0131n idarenin denetim ve ruhsatland\u0131rma g\u00f6revlerindeki ihmallerini mazeret g\u00f6steremeyece\u011fini, idarenin hizmet kusuru ile meydana gelen zarar aras\u0131nda do\u011frudan illiyet ba\u011f\u0131 bulundu\u011funu kesin bi\u00e7imde kabul etmektedir. \u0130dare, deprem m\u00fccbir sebeptir savunmas\u0131 arkas\u0131na saklanamaz; zira idarenin asli g\u00f6revi tam da bu t\u00fcr afet risklerine kar\u015f\u0131 can ve mal g\u00fcvenli\u011fini sa\u011flayacak tedbirleri almakt\u0131r. \u0130darenin bu y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yerine getirmemesi illiyet ba\u011f\u0131n\u0131 koparmaz, tam aksine zarardan idareyi sorumlu k\u0131lar.
\n\u0130dari yarg\u0131da deprem sebebiyle a\u00e7\u0131lacak tam yarg\u0131 davalar\u0131nda s\u00fcre usul\u00fc son derece kritik ve hak d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcc\u00fc niteliktedir. 2577 say\u0131l\u0131 \u0130dari Yarg\u0131lama Usul\u00fc Kanunu\u2019nun 13. maddesi uyar\u0131nca, idari eylemlerden haklar\u0131 ihlal edilmi\u015f olanlar\u0131n idari dava a\u00e7madan \u00f6nce, bu eylemleri \u00f6\u011frendikleri tarihten itibaren bir y\u0131l ve her halde eylem tarihinden itibaren be\u015f y\u0131l i\u00e7inde ilgili idareye ba\u015fvurarak haklar\u0131n\u0131n yerine getirilmesini veya zararlar\u0131n\u0131n tazminini istemeleri zorunludur. Ancak deprem gibi karma\u015f\u0131k olaylarda eylem tarihi ve \u00f6\u011frenme tarihi kavramlar\u0131n\u0131n yarg\u0131 organlar\u0131nca nas\u0131l yorumland\u0131\u011f\u0131 hayati \u00f6nem ta\u015f\u0131r. Dan\u0131\u015ftay, deprem felaketlerinde zarar\u0131n ve idarenin kusurunun tam olarak ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131, bina enkaz\u0131n\u0131n kald\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 veya bilirki\u015fi ile hasar tespit raporlar\u0131n\u0131n zarara u\u011frayana tebli\u011f edildi\u011fi tarihi \u00f6\u011frenme tarihi olarak kabul etmektedir. \u0130darenin ba\u015fvuruyu reddetmesi veya 2577 say\u0131l\u0131 \u0130dari Yarg\u0131lama Usul\u00fc Kanunu’nun 10. ve 13. maddeleri uyar\u0131nca otuz g\u00fcn i\u00e7inde cevap vermeyerek z\u0131mnen reddetmi\u015f say\u0131lmas\u0131 halinde, bu tarihten itibaren altm\u0131\u015f g\u00fcnl\u00fck genel dava a\u00e7ma s\u00fcresi i\u00e7inde idare mahkemelerinde tam yarg\u0131 davas\u0131 a\u00e7\u0131lmas\u0131 gerekmektedir. S\u00fcrelerin ka\u00e7\u0131r\u0131lmas\u0131 durumunda davan\u0131n usulden reddi tehlikesi ortaya \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131ndan, dava a\u00e7ma usul\u00fcn\u00fcn titizlikle takibi \u015fartt\u0131r.
\nDeprem kaynakl\u0131 tazminat davalar\u0131nda, gerek adli yarg\u0131daki haks\u0131z fiil ve s\u00f6zle\u015fme davalar\u0131nda gerekse idari yarg\u0131daki tam yarg\u0131 davalar\u0131nda talep edilebilecek tazminat t\u00fcrleri ve zararlar\u0131n kapsam\u0131 T\u00fcrk Bor\u00e7lar Kanunu\u2019nun 50 ve devam\u0131 maddeleri \u00e7er\u00e7evesinde belirlenir. Zararlar genel olarak maddi ve manevi zararlar olmak \u00fczere iki ana kategoride toplan\u0131r. Maddi tazminat kapsam\u0131nda ilk olarak do\u011frudan mal varl\u0131\u011f\u0131 zararlar\u0131 gelir. Y\u0131k\u0131lan veya a\u011f\u0131r hasar g\u00f6ren binan\u0131n rayi\u00e7 bedeli, bina i\u00e7indeki ev e\u015fyalar\u0131n\u0131n ve ki\u015fisel e\u015fyalar\u0131n de\u011feri, varsa ara\u00e7 ve di\u011fer menkul mal zararlar\u0131 tazminat hesab\u0131na dahil edilir. \u0130kinci olarak bedensel zararlar ve \u00f6l\u00fcmlerden do\u011fan zararlar yer al\u0131r. Depremde bir yak\u0131n\u0131n kaybedilmesi halinde, T\u00fcrk Bor\u00e7lar Kanunu\u2019nun 53. maddesi gere\u011fince \u00f6lenin deste\u011finden yoksun kalan aile fertleri, yani e\u015f, \u00e7ocuklar, anne, baba ve bakmakla y\u00fck\u00fcml\u00fc olunan ki\u015filer destekten yoksun kalma tazminat\u0131 talep edebilirler. Destekten yoksun kalma tazminat\u0131, \u00f6lenin ya\u015fasayd\u0131 destek olaca\u011f\u0131 s\u00fcrede sa\u011flayaca\u011f\u0131 parasal yard\u0131m\u0131n akt\u00fceryal hesaplama y\u00f6ntemleriyle pe\u015fin sermayeye \u00e7evrilmesiyle hesaplan\u0131r. Hesaplamalarda T\u00fcrkiye genelinde kabul g\u00f6ren TR-2010 veya PMF 1931 ya\u015fam tablolar\u0131 ile iskonto oranlar\u0131 esas al\u0131n\u0131r. Ayr\u0131ca cenaze giderleri ve defin masraflar\u0131 da bu kapsamda talep edilebilir. Depremde yaralanan ve sakat kalan ki\u015filer ise T\u00fcrk Bor\u00e7lar Kanunu\u2019nun 54. maddesi uyar\u0131nca tedavi giderlerini, kazan\u00e7 kayb\u0131n\u0131, \u00e7al\u0131\u015fma g\u00fcc\u00fcn\u00fcn azalmas\u0131ndan veya yitirilmesinden do\u011fan kay\u0131plar\u0131 ve ekonomik gelece\u011fin sars\u0131lmas\u0131ndan do\u011fan zararlar\u0131 talep etme hakk\u0131na sahiptir. DASK yani Zorunlu Deprem Sigortas\u0131 kapsam\u0131nda sigorta \u015firketince veya sigorta havuzunca \u00f6denen tazminatlar, sebepsiz zenginle\u015fmeyi \u00f6nlemek ad\u0131na nihai maddi tazminat miktar\u0131ndan mahsup edilir.
\nManevi tazminat ise T\u00fcrk Bor\u00e7lar Kanunu\u2019nun 56. maddesi z\u0131mn\u0131nda, deprem neticesinde yak\u0131nlar\u0131n\u0131 kaybeden veya kendisi bedensel b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011fe u\u011frayan ki\u015filerin duydu\u011fu derin elem, \u0131zd\u0131rap ve ruhsal \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fcn\u00fcn k\u0131smen de olsa tatmin edilmesi amac\u0131yla h\u00fckmedilen bir mebla\u011fd\u0131r. Manevi tazminat bir cezaland\u0131rma arac\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, zarara u\u011frayan\u0131n zenginle\u015fmesine de yol a\u00e7mamal\u0131d\u0131r. Ancak hakim veya idari yarg\u0131\u00e7, taraflar\u0131n sosyal ve ekonomik durumlar\u0131n\u0131, olay\u0131n meydana geli\u015f \u015feklini, idarenin veya daval\u0131n\u0131n kusurunun a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurarak hakkaniyete uygun, cayd\u0131r\u0131c\u0131 ve tatmin edici bir manevi tazminata h\u00fckmetmelidir. \u00d6zellikle deprem felaketlerinde hayat\u0131n\u0131 kaybeden ki\u015filerin miras\u00e7\u0131lar\u0131 lehine takdir edilecek manevi tazminat miktarlar\u0131n\u0131n, olay\u0131n vahameti ile orant\u0131l\u0131 olacak \u015fekilde y\u00fcksek tutulmas\u0131 gerekti\u011fi y\u00f6n\u00fcnde yarg\u0131sal i\u00e7tihatlar geli\u015fmektedir.
\nHukuki sorumlulu\u011fun kanuni dayanaklar\u0131 topluca de\u011ferlendirildi\u011finde, konunun tek bir kanun maddesi ile s\u0131n\u0131rl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131, \u00e7ok katmanl\u0131 bir mevzuat yap\u0131s\u0131na sahip oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. Anayasal d\u00fczeyde 125. madde idarenin sorumlulu\u011funun temelini olu\u015ftururken, bor\u00e7lar hukuku d\u00fczeyinde 6098 say\u0131l\u0131 T\u00fcrk Bor\u00e7lar Kanunu\u2019nun 49. maddesi haks\u0131z fiil, 61 ve 62. maddeleri m\u00fcteselsil sorumluluk, 69. maddesi yap\u0131 malikinin sorumlulu\u011fu, 112. maddesi borca ayk\u0131r\u0131l\u0131k, 219 ve devam\u0131 maddeleri ay\u0131ptan do\u011fan tekeff\u00fcl sorumlulu\u011fu ve 470 ile devam\u0131 maddeleri eser s\u00f6zle\u015fmesi h\u00fck\u00fcmlerini bar\u0131nd\u0131rmaktad\u0131r. Kamusal denetim ve \u015fehircilik hukuku d\u00fczeyinde ise 3194 say\u0131l\u0131 \u0130mar Kanunu, 4708 say\u0131l\u0131 Yap\u0131 Denetimi Hakk\u0131nda Kanun, 7269 say\u0131l\u0131 Umumi Hayata M\u00fcessir Afetler Dolay\u0131s\u0131yla Al\u0131nacak Tedbirlerle Yap\u0131lacak Yard\u0131mlara Dair Kanun ve 6306 say\u0131l\u0131 Afet Riski Alt\u0131ndaki Alanlar\u0131n D\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesi Hakk\u0131nda Kanun temel mevzuat\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r. Usul hukuku bak\u0131m\u0131ndan ise adli yarg\u0131da 6100 say\u0131l\u0131 Hukuk Muhakemeleri Kanunu, idari yarg\u0131da ise 2577 say\u0131l\u0131 \u0130dari Yarg\u0131lama Usul\u00fc Kanunu h\u00fck\u00fcmleri uygulanmaktad\u0131r. Bu mevzuat normlar\u0131n\u0131n Yarg\u0131tay ve Dan\u0131\u015ftay\u2019\u0131n g\u00fcncel kararlar\u0131yla uyumlu bir bi\u00e7imde yorumlanmas\u0131, deprem ma\u011fdurlar\u0131n\u0131n hak arama h\u00fcrriyetinin etkinli\u011fini do\u011frudan etkilemektedir.
\nA\u00e7\u0131lacak davalarda daval\u0131 taraflar\u0131n, yani m\u00fcteahhitlerin, yap\u0131 maliklerinin veya idarenin s\u0131kl\u0131kla \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc en \u00f6nemli savunma depremin \u015fiddetinin ve b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn beklenmeyen bir hal, a\u015f\u0131r\u0131 m\u00fccbir sebep niteli\u011finde oldu\u011fu ve illiyet ba\u011f\u0131n\u0131 kesti\u011fi iddias\u0131d\u0131r. T\u00fcrk Bor\u00e7lar Kanunu ve idare hukuku prensiplerine g\u00f6re illiyet ba\u011f\u0131; m\u00fccbir sebep, zarar g\u00f6renin a\u011f\u0131r kusuru veya \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ki\u015finin a\u011f\u0131r kusuru nedeniyle kesilebilir. Ancak deprem hukuku bak\u0131m\u0131ndan Yarg\u0131tay Hukuk Genel Kurulu ve Dan\u0131\u015ftay kararlar\u0131ndaki yerle\u015fik yakla\u015f\u0131m \u015fudur: E\u011fer bina mevzuata, zemin durumuna, bilimsel standartlara ve Deprem Y\u00f6netmeli\u011fi’ne uygun in\u015fa edilmi\u015f olsayd\u0131 y\u0131k\u0131lmayacak veya a\u011f\u0131r hasar g\u00f6rmeyecek idiyse, depremin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc ne olursa olsun illiyet ba\u011f\u0131 kesilmi\u015f say\u0131lmaz. Bina, y\u00f6netmelikte \u00f6ng\u00f6r\u00fclen ivme ve y\u00fck de\u011ferlerine dayan\u0131ks\u0131z \u015fekilde yap\u0131lm\u0131\u015fsa, y\u0131k\u0131m\u0131n birincil sebebi binadaki \u00fcretim ve tasar\u0131m hatas\u0131d\u0131r; deprem ise yaln\u0131zca bu hatay\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131lan tetikleyici bir unsurdur. Dolay\u0131s\u0131yla kusurlu m\u00fcteahhit veya denetim g\u00f6revini aksatan idare, m\u00fccbir sebep def’ine dayanarak sorumluluktan kurtulamaz. Yaln\u0131zca bina tamamen standartlara uygun in\u015fa edilmi\u015f, t\u00fcm denetimler eksiksiz yap\u0131lm\u0131\u015f ancak ger\u00e7ekle\u015fen deprem tarihte g\u00f6r\u00fclmemi\u015f, hesaplamalar\u0131n \u00f6tesinde ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir \u015fiddette vuku bulmu\u015f ve binan\u0131n y\u0131k\u0131m\u0131 tamamen bu ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz do\u011fa olay\u0131na ba\u011flanabiliyorsa m\u00fccbir sebepten bahsedilebilir ki uygulamada fen kurallar\u0131na tam uygun yap\u0131lar\u0131n y\u0131k\u0131lma oran\u0131 yok denecek kadar azd\u0131r.
\nDeprem tazminat davalar\u0131n\u0131n ba\u015far\u0131yla sonu\u00e7lanmas\u0131 ve adaletin tecellisi i\u00e7in ispat hukuku ilkelerinin do\u011fru uygulanmas\u0131 hayati bir \u00f6neme sahiptir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu\u2019nun 190. maddesi uyar\u0131nca ispat y\u00fck\u00fc, kanunda aksine bir d\u00fczenleme bulunmad\u0131k\u00e7a, iddia edilen vak\u0131aya ba\u011flanan hukuki sonu\u00e7tan kendi lehine hak \u00e7\u0131karan tarafa aittir. Ancak yap\u0131 malikinin sorumlulu\u011funda oldu\u011fu gibi kanuni karinelerin ve kusursuz sorumluluk hallerinin varl\u0131\u011f\u0131nda ispat y\u00fck\u00fc yer de\u011fi\u015ftirir. Deprem tazminat davalar\u0131nda en kritik delil kayna\u011f\u0131 delil tespiti kararlar\u0131 ile elde edilen verilerdir. Deprem sonras\u0131nda enkaz tamamen kald\u0131r\u0131lmadan veya molozlar yok edilmeden \u00f6nce mahkemeler kanal\u0131yla delil tespiti yap\u0131lmas\u0131, karot \u00f6rneklerinin al\u0131nmas\u0131, demir donat\u0131 \u00e7ap\u0131 ve aral\u0131klar\u0131n\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fclmesi, beton kalitesinin laboratuvar ortam\u0131nda test edilmesi, statik proje ile fiili yap\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 sa\u011flanmal\u0131d\u0131r. Bilirki\u015fi heyetlerinin, yani in\u015faat m\u00fchendisi, jeoloji veya jeofizik m\u00fchendisi, mimar ve hukuki uzmanlar\u0131n haz\u0131rlayaca\u011f\u0131 detayl\u0131 ve teknik raporlar, hem adli yarg\u0131da m\u00fcteahhit ve m\u00fchendislerin kusur oranlar\u0131n\u0131n ve illiyet ba\u011f\u0131n\u0131n derecesinin saptanmas\u0131nda hem de idari yarg\u0131da idarenin hizmet kusurunun varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ispat\u0131nda temel dayanak te\u015fkil eder. Teknik incelemeler tamamlanmadan yap\u0131lan aceleci enkaz kald\u0131rma i\u015flemleri, delillerin karart\u0131lmas\u0131 riskini do\u011furabilece\u011finden, idarenin bu konudaki eylemleri de ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na bir kusur olarak de\u011ferlendirilebilir.
\nSonu\u00e7 itibar\u0131yla, deprem kaynakl\u0131 hukuki sorumluluk ve tazminat davalar\u0131, \u00f6zel hukuk ile kamu hukukunun kesi\u015fim noktas\u0131nda yer alan, son derece karma\u015f\u0131k, teknik ve disiplinler aras\u0131 bir niteli\u011fe sahiptir. T\u00fcrkiye\u2019nin bir deprem \u00fclkesi oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fi kar\u015f\u0131s\u0131nda, meydana gelen zararlar\u0131n yaln\u0131zca kader veya ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz do\u011fal afet olarak nitelendirilerek hukuki sorumluluktan ka\u00e7\u0131lmas\u0131, modern hukuk devleti ilkeleriyle ve adalet duygusuyla ba\u011fda\u015fmamaktad\u0131r. \u00d6zel hukuk alan\u0131nda y\u00fcklenicilerin ay\u0131pl\u0131 ifadan ve haks\u0131z fiilden do\u011fan sorumluluklar\u0131, yap\u0131 maliklerinin kusursuz \u00f6zen sorumlulu\u011fu ve teknik personelin m\u00fcteselsil y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckleri ma\u011fduriyetlerin giderilmesinde asli ara\u00e7lard\u0131r. Kamu hukuku alan\u0131nda ise idarenin planlama, denetim, ruhsatland\u0131rma ve afet \u00f6nleme a\u015famalar\u0131ndaki idari ihmalleri, hizmet kusuru ilkesi \u00e7er\u00e7evesinde tam yarg\u0131 davalar\u0131n\u0131n konusunu olu\u015fturmaktad\u0131r. Hak kay\u0131plar\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilmesi ad\u0131na, dava zamana\u015f\u0131m\u0131 ve hak d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcc\u00fc s\u00fcrelerin do\u011fru tespiti, delil tespitlerinin gecikmeksizin yap\u0131lmas\u0131 ve teknik bilirki\u015fi raporlar\u0131n\u0131n titizlikle incelenmesi zorunludur. Nihayetinde, cayd\u0131r\u0131c\u0131 ve etkin bir tazminat hukukunun i\u015fletilmesi, yaln\u0131zca ger\u00e7ekle\u015fen zararlar\u0131 telafi etmekle kalmayacak, gelecekte in\u015fa edilecek yap\u0131lar\u0131n kalitesini art\u0131rarak yeni felaketlerin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilmesinde de en \u00f6nemli hukuki g\u00fcvenceyi sa\u011flayacakt\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
T\u00fcrkiye co\u011frafyas\u0131n\u0131n tektonik yap\u0131s\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, deprem ger\u00e7e\u011fi toplumsal ve ekonomik ya\u015fam\u0131n ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131 olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Bununla birlikte, meydana gelen y\u0131k\u0131mlar\u0131n ve insan kay\u0131plar\u0131n\u0131n iddia edildi\u011fi gibi yaln\u0131zca ka\u00e7\u0131n\u0131lamaz bir do\u011fa olay\u0131n\u0131n sonucu mu, yoksa hukuki anlamda \u00f6nlenebilir bir kusurlar silsilesinin tezah\u00fcr\u00fc m\u00fc oldu\u011fu hususu T\u00fcrk hukuk doktrininde ve yarg\u0131sal i\u00e7tihatlarda en […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3148,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[],"class_list":["post-3149","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-idare-hukuku"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/hukuk.name\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3149","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/hukuk.name\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/hukuk.name\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hukuk.name\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hukuk.name\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3149"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/hukuk.name\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3149\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3231,"href":"https:\/\/hukuk.name\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3149\/revisions\/3231"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hukuk.name\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3148"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/hukuk.name\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3149"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/hukuk.name\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3149"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/hukuk.name\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3149"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}