Teknolojinin ivmelenen geli\u015fimi, hukuk disiplininin geleneksel kavramsal \u00e7er\u00e7evelerini ve koruma rejimlerini ciddi bir s\u0131navla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya b\u0131rakmaktad\u0131r. Bu s\u0131nav\u0131n en yo\u011fun hissedildi\u011fi alanlardan biri \u015f\u00fcphesiz telif hukuku, T\u00fcrk hukuku terminolojisiyle fikri haklar alan\u0131d\u0131r. Sanayi devriminden bu yana insan zek\u00e2s\u0131n\u0131n, yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n ve eme\u011finin \u00fcr\u00fcn\u00fc olan fikri \u00e7abalar\u0131 koruma alt\u0131na alan telif hukuku normlar\u0131, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde insan m\u00fcdahalesi olmaks\u0131z\u0131n veya asgari insan girdisiyle \u00f6zg\u00fcn i\u00e7erikler \u00fcretebilen yapay zek\u00e2 sistemlerinin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131yla sars\u0131lmaktad\u0131r. Yapay zek\u00e2n\u0131n metin, g\u00f6rsel, beste, yaz\u0131l\u0131m veya video gibi \u00e7\u0131kt\u0131lar \u00fcretebilme kabiliyeti, hukuki a\u00e7\u0131dan iki temel soru ekseninde \u015fekillenen \u00e7etin bir tart\u0131\u015fmay\u0131 beraberinde getirmi\u015ftir. Bunlardan birincisi, yapay zek\u00e2 taraf\u0131ndan meydana getirilen \u00e7\u0131kt\u0131lar\u0131n telif hukuku kapsam\u0131nda bir eser olarak nitelendirilip nitelendirilemeyece\u011fi ve bu \u00e7\u0131kt\u0131lar \u00fczerinde bir m\u00fclkiyet ya da telif hakk\u0131 tesis edilip edilemeyece\u011fidir. \u0130kincisi ise, bu sistemlerin e\u011fitilmesi a\u015famas\u0131nda telif hakk\u0131 ile korunan mevcut eserlerin veri olarak kullan\u0131lmas\u0131 ve bu kullan\u0131m\u0131n telif ihlali olu\u015fturup olu\u015fturmad\u0131\u011f\u0131 hususudur. T\u00fcrk hukuku bak\u0131m\u0131ndan konunun ele al\u0131nmas\u0131, 5846 say\u0131l\u0131 Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu\u2019nun temel felsefesinin, y\u00fcr\u00fcrl\u00fckteki mevzuat h\u00fck\u00fcmlerinin, doktrinel g\u00f6r\u00fc\u015flerin ve uluslararas\u0131 hukuk ilkelerinin birlikte de\u011ferlendirilmesini zorunlu k\u0131lmaktad\u0131r.
\nT\u00fcrk telif hukuku rejiminin merkezinde 5846 say\u0131l\u0131 Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu yer almaktad\u0131r. Kanun\u2019un 1\/B maddesinin (a) bendinde eser, sahibinin hususiyetini ta\u015f\u0131yan ve ilim ve edebiyat, musiki, g\u00fczel sanatlar veya sinema eserleri olarak say\u0131lan her nevi fikir ve sanat \u00fcr\u00fcn\u00fc olarak tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu tan\u0131m incelendi\u011finde, bir \u00fcr\u00fcn\u00fcn telif korumas\u0131ndan yararlanabilmesi i\u00e7in \u00fc\u00e7 temel unsurun varl\u0131\u011f\u0131 aranmaktad\u0131r: Bir fikri fikrin d\u0131\u015f d\u00fcnyada \u015fekil almas\u0131, Kanun\u2019da say\u0131lan eser t\u00fcrlerinden birine girmesi ve en \u00f6nemlisi “sahibinin hususiyetini ta\u015f\u0131mas\u0131” unsurudur. Hususiyet kavram\u0131, doktrinde ve Yarg\u0131tay\u2019\u0131n kararl\u0131l\u0131k kazanan i\u00e7tihatlar\u0131nda, eserin yarat\u0131c\u0131s\u0131n\u0131n ki\u015fili\u011fini, duygu, d\u00fc\u015f\u00fcnce ve yarat\u0131c\u0131 zek\u00e2s\u0131n\u0131 d\u0131\u015f d\u00fcnyaya yans\u0131tmas\u0131, ona \u015fahsi damgas\u0131n\u0131 vurmas\u0131 olarak ifade edilmektedir. Yarg\u0131tay Hukuk Genel Kurulu ve ilgili hukuk daireleri verdikleri emsal kararlarda, bir \u00fcr\u00fcn\u00fcn eser niteli\u011fi kazanabilmesi i\u00e7in s\u0131radan, kal\u0131pla\u015fm\u0131\u015f, teknik zorunluluklardan ibaret olmayan ve yarat\u0131c\u0131s\u0131n\u0131n serbest takdir alan\u0131n\u0131 yans\u0131tan bir fikri \u00e7aban\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u015fart ko\u015fmaktad\u0131r.
\nBu noktada insani \u00f6ge, T\u00fcrk telif hukukunun kurucu unsuru olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Kanun\u2019un 8. maddesinin birinci f\u0131kras\u0131nda yer alan “Bir eserin sahibi onu meydana getirendir” h\u00fckm\u00fc, eser sahipli\u011finin do\u011frudan do\u011fruya fiili yaratma eylemine ba\u011fland\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bu eylemin ancak ger\u00e7ek bir insan taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirilebilece\u011fini ortaya koymaktad\u0131r. T\u00fcrk Medeni Kanunu\u2019nun hak ehliyetine ve fiil ehliyetine ili\u015fkin genel h\u00fck\u00fcmleriyle birlikte de\u011ferlendirildi\u011finde, yapay zek\u00e2 algoritmalar\u0131n\u0131n, yaz\u0131l\u0131mlar\u0131n veya otonom sistemlerin hukuki anlamda bir ki\u015fili\u011fi bulunmamaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, t\u00fczel ki\u015filerin dahi aslen eser sahibi olamad\u0131\u011f\u0131, ancak devir veya yetkilendirme yoluyla mali haklar\u0131 kullanabildi\u011fi T\u00fcrk hukuk d\u00fczeninde, hukuki ki\u015fili\u011fi haiz olmayan bir yapay zek\u00e2 sisteminin aslen eser sahibi kabul edilmesi y\u00fcr\u00fcrl\u00fckteki mevzuat uyar\u0131nca imk\u00e2ns\u0131zd\u0131r. Yapay zek\u00e2, ne kadar geli\u015fmi\u015f olursa olsun, kendi \u00f6zg\u00fcr iradesi, estetik kayg\u0131s\u0131, duygusal d\u00fcnyas\u0131 veya bilin\u00e7li tasarrufu bulunmayan, algoritmik ve istatistiki ihtimaller \u00fczerinden i\u015flem yapan bir sistemdir. Bu sebeple, insan m\u00fcdahalesi olmaks\u0131z\u0131n otonom bir \u015fekilde \u00fcretilen i\u00e7eriklerin “sahibinin hususiyetini ta\u015f\u0131mas\u0131” \u015fart\u0131n\u0131 sa\u011flamad\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131k olup, bu t\u00fcr \u00fcr\u00fcnlerin Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu anlam\u0131nda eser olarak nitelendirilmesi hukuken m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.
\nYapay zek\u00e2 ve telif hukuku ili\u015fkisini de\u011ferlendirirken, yapay zek\u00e2n\u0131n s\u00fcre\u00e7teki rol\u00fcne g\u00f6re ikili bir ayr\u0131ma gitmek hukuki isabet a\u00e7\u0131s\u0131ndan elzemdir. \u0130lk kategoride, yapay zek\u00e2n\u0131n insan taraf\u0131ndan bir “ara\u00e7” veya “yard\u0131mc\u0131 enstr\u00fcman” olarak kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 haller yer al\u0131r. Bir foto\u011fraf\u00e7\u0131n\u0131n geli\u015fmi\u015f bir kamera donan\u0131m\u0131n\u0131, bir grafik tasar\u0131mc\u0131n\u0131n f\u0131r\u00e7a veya bilgisayar yaz\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 kullanmas\u0131na benzer \u015fekilde, bir insan\u0131n yarat\u0131c\u0131 s\u00fcrecini y\u00f6nlendirmek, \u015fekillendirmek ve nihai \u00fcr\u00fcne kendi hususiyetini aktarmak \u00fczere yapay zek\u00e2y\u0131 bir ara\u00e7 olarak kullanmas\u0131 durumunda telif korumas\u0131 do\u011fabilir. Burada belirleyici olan kriter, yapay zek\u00e2ya verilen komutlar\u0131n (prompt) niteli\u011fi, yarat\u0131c\u0131 s\u00fcrecin kontrol\u00fcn\u00fcn insanda kal\u0131p kalmad\u0131\u011f\u0131 ve nihai \u00e7\u0131kt\u0131da insani hususiyetin bulunup bulunmad\u0131\u011f\u0131d\u0131r. E\u011fer insan kullan\u0131c\u0131, yapay zek\u00e2n\u0131n \u00fcretti\u011fi ham veri veya g\u00f6rsel \u00fczerinde belirleyici, \u00f6zg\u00fcn ve ki\u015fisel dokunu\u015flar yap\u0131yor, se\u00e7imleri, d\u00fczenlemeleri ve y\u00f6nlendirmeleriyle eserin nihai haline kendi estetik damgas\u0131n\u0131 vuruyorsa, s\u00f6z konusu \u00fcr\u00fcn \u00fczerindeki eser sahipli\u011fi yapay zek\u00e2ya de\u011fil, o s\u00fcreci y\u00f6neten ger\u00e7ek ki\u015fiye ait olacakt\u0131r.
\n\u0130kinci kategoride ise yapay zek\u00e2n\u0131n “otonom” veya “yar\u0131 otonom” olarak i\u00e7erik \u00fcretti\u011fi durumlar bulunmaktad\u0131r. Kullan\u0131c\u0131n\u0131n son derece genel, s\u0131radan ve yarat\u0131c\u0131 nitelik ta\u015f\u0131mayan birka\u00e7 kelimelik komut vererek yapay zek\u00e2ya karma\u015f\u0131k bir metin veya g\u00f6rsel \u00fcrettirdi\u011fi senaryolarda, yarat\u0131c\u0131 s\u00fcrecin kontrol\u00fc insandan \u00e7\u0131k\u0131p algoritman\u0131n istatistiki se\u00e7imlerine devredilmi\u015f olmaktad\u0131r. Doktrinde a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak kabul edildi\u011fi \u00fczere, yaln\u0131zca sipari\u015f veren veya genel bir talepte bulunan ki\u015finin fikri \u00e7abas\u0131, o \u00fcr\u00fcn\u00fcn telif korumas\u0131ndan yararlanmas\u0131 i\u00e7in yeterli de\u011fildir. Nitekim Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu sistemati\u011finde bir ressama tablo sipari\u015fi veren veya bir yazara roman yazd\u0131ran ki\u015fi eser sahibi olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, yapay zek\u00e2 sistemine genel bir komut girerek \u00e7\u0131kt\u0131 alan ki\u015fi de o \u00e7\u0131kt\u0131n\u0131n otomatik olarak eser sahibi haline gelemez. Dolay\u0131s\u0131yla, tamamen otonom veya insani hususiyetin tespiti imk\u00e2ns\u0131z olan yapay zek\u00e2 \u00e7\u0131kt\u0131lar\u0131, mevcut T\u00fcrk hukuku mevzuat\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda telif korumas\u0131ndan yoksun olup do\u011frudan kamuya mal olmu\u015f eser (public domain) stat\u00fcs\u00fcndedir.
\nKanuni dayanaklar bak\u0131m\u0131ndan meseleye yakla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu\u2019nun emredici h\u00fck\u00fcmleri ve bu h\u00fck\u00fcmlerin yorumu b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Kanun\u2019un 1\/B maddesindeki hususiyet tan\u0131m\u0131, 8. maddesindeki eser sahipli\u011fi esas\u0131 ve 13. maddesinde yer alan mali ve manevi haklar\u0131n tan\u0131m\u0131 bir b\u00fct\u00fcn olarak incelendi\u011finde, kanun koyucunun insan merkezli (antroposantrik) bir koruma modelini benimsedi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. Kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 hukukta da benzer e\u011filimler hakimdir. \u00d6rne\u011fin Amerika Birle\u015fik Devletleri Telif Hakk\u0131 Ofisi (US Copyright Office) ile federal mahkemelerin Stephen Thaler ve Allen v. Hiscock vakalar\u0131nda verdi\u011fi kararlarda, yaln\u0131zca insan taraf\u0131ndan olu\u015fturulan eserlerin tescil edilebilece\u011fi a\u00e7\u0131k\u00e7a vurgulanm\u0131\u015ft\u0131r. Avrupa Birli\u011fi Adalet Divan\u0131 da Infopaq (C-5\/08) ve Painer (C-145\/10) kararlar\u0131nda, telif korumas\u0131 i\u00e7in eserin yarat\u0131c\u0131s\u0131n\u0131n serbest ve yarat\u0131c\u0131 tercihlerini yans\u0131tmas\u0131, yani “kendi fikri yarat\u0131m\u0131” olmas\u0131 gerekti\u011fini i\u00e7tihat etmi\u015ftir. T\u00fcrk Hukuku doktrini de bu uluslararas\u0131 paralelli\u011fi korumakta; 5846 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un mevcut yap\u0131s\u0131yla insan harici bir varl\u0131\u011f\u0131n ya da sistemin eser sahibi say\u0131lmas\u0131na imk\u00e2n tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131n\u0131 oybirli\u011fiyle kabul etmektedir.
\nKonunun ikinci ve belki de ticari a\u00e7\u0131dan en yak\u0131c\u0131 boyutunu, yapay zek\u00e2 modellerinin e\u011fitilmesi s\u00fcrecinde kullan\u0131lan veriler ve bu s\u00fcrecin yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 telif ihlalleri olu\u015fturmaktad\u0131r. \u00dcretken yapay zek\u00e2 modelleri (Large Language Models ve g\u00f6rsel jenerat\u00f6rleri), devasa miktardaki verileri, metinleri, g\u00f6rselleri ve m\u00fczik eserlerini i\u015fleyerek \u00f6\u011frenme ger\u00e7ekle\u015ftirmektedir. Bu veri toplama ve i\u015fleme s\u00fcreci, internet \u00fczerindeki milyonlarca telifli eserin r\u0131za al\u0131nmaks\u0131z\u0131n taranmas\u0131, kopyalanmas\u0131 ve veri tabanlar\u0131na kaydedilmesi anlam\u0131na gelmektedir. Bu durum, Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu\u2019nun 22. maddesinde d\u00fczenlenen “\u00e7o\u011faltma hakk\u0131”, 21. maddesinde d\u00fczenlenen “i\u015fleme hakk\u0131” ve 25. maddesinde d\u00fczenlenen “umuma iletim hakk\u0131” y\u00f6n\u00fcnden a\u00e7\u0131k bir ihlal iddias\u0131n\u0131 g\u00fcndeme getirmektedir.
\nVeri madencili\u011fi veya metin ve veri madencili\u011fi (Text and Data Mining – TDM) olarak adland\u0131r\u0131lan bu faaliyetin hukuka uygun olup olmad\u0131\u011f\u0131, T\u00fcrk hukuku a\u00e7\u0131s\u0131ndan s\u0131n\u0131rland\u0131rma h\u00fck\u00fcmleri kapsam\u0131nda de\u011ferlendirilmelidir. 5846 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 30. il\u00e2 47. maddeleri aras\u0131nda hak sahibinin mali haklar\u0131na getirilen k\u0131s\u0131tlamalar ve istisnalar tahdidi olarak say\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Kanun\u2019un 38. maddesinde d\u00fczenlenen “\u015fahsi kullan\u0131m” istisnas\u0131 veya e\u011fitim ve \u00f6\u011fretim istisnalar\u0131, yapay zek\u00e2 \u015firketlerinin ticari ama\u00e7larla y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc kitlesel veri tarama ve \u00e7o\u011faltma faaliyetlerini me\u015frula\u015ft\u0131rmaya yetmemektedir. \u015eahsi kullan\u0131m istisnas\u0131, yaln\u0131zca ger\u00e7ek ki\u015filerin ticari gaye g\u00fctmeksizin kendi \u00f6zel kullan\u0131m\u0131 i\u00e7in kopyalama yapmas\u0131na izin vermektedir. Milyarlarca dolarl\u0131k sermayeye sahip teknoloji \u015firketlerinin, ticari yapay zek\u00e2 \u00fcr\u00fcnleri geli\u015ftirmek amac\u0131yla telifli eserleri izinsiz olarak sistemlerine y\u00fcklemeleri ve i\u015flemeleri, kanundaki \u015fahsi kullan\u0131m s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 a\u015fmaktad\u0131r.
\nAyr\u0131ca uluslararas\u0131 hukukun temel ilkelerinden olan ve T\u00fcrkiye\u2019nin de taraf oldu\u011fu Bern S\u00f6zle\u015fmesi\u2019nin 9(2). maddesinde ile TRIPS Antla\u015fmas\u0131\u2019n\u0131n 13. maddesinde d\u00fczenlenen “\u00fc\u00e7 a\u015famal\u0131 test” (three-step test) ilkesi bu noktada \u00f6nem arz eder. Buna g\u00f6re, telif hakk\u0131 k\u0131s\u0131tlamalar\u0131 ancak; belirli \u00f6zel durumlarda uygulanabilir olmal\u0131, eserin normal kullan\u0131m\u0131na ayk\u0131r\u0131l\u0131k olu\u015fturmamal\u0131 ve hak sahibinin me\u015fru menfaatlerine hakl\u0131 bir sebep olmaks\u0131z\u0131n zarar vermemelidir. Telifli eserlerin izin al\u0131nmaks\u0131z\u0131n ve telif \u00fccreti \u00f6denmeksizin yapay zek\u00e2 modellerinin e\u011fitiminde kullan\u0131lmas\u0131, eserin orijinal pazar\u0131n\u0131 ikame edici sonu\u00e7lar do\u011furdu\u011fundan ve hak sahiplerinin ekonomik menfaatlerini zedeledi\u011finden, \u00fc\u00e7 a\u015famal\u0131 testi ge\u00e7ememektedir. Avrupa Birli\u011fi, 2019\/790 say\u0131l\u0131 Dijital Tek Pazarda Telif Haklar\u0131 Direktifi\u2019nin 3 ve 4. maddeleri ile metin ve veri madencili\u011fine ili\u015fkin birtak\u0131m istisnalar getirmi\u015f ve hak sahiplerine verilerinin kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 engelleme (opt-out) hakk\u0131 tan\u0131m\u0131\u015ft\u0131r. Ancak T\u00fcrk mevzuat\u0131nda hen\u00fcz metin ve veri madencili\u011fine ili\u015fkin \u00f6zel ve a\u00e7\u0131k bir kanuni d\u00fczenleme bulunmamaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, mevcut 5846 say\u0131l\u0131 Kanun h\u00fck\u00fcmleri \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda, hak sahiplerinden izin al\u0131nmadan ve lisans bedeli \u00f6denmeden ger\u00e7ekle\u015ftirilen veri e\u011fitim s\u00fcre\u00e7lerinin \u00e7o\u011faltma ve i\u015fleme haklar\u0131n\u0131n ihlali niteli\u011finde oldu\u011fu sonucuna var\u0131lmaktad\u0131r.
\nYapay zek\u00e2 \u00e7\u0131kt\u0131lar\u0131n\u0131n \u00fcretti\u011fi fikri m\u00fclkiyet ihlallerinde hukuki sorumlulu\u011fun kimde olaca\u011f\u0131 hususu da T\u00fcrk Bor\u00e7lar Kanunu ve Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu\u2019nun sorumluluk rejimleri \u00e7er\u00e7evesinde \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmelidir. Yapay zek\u00e2 taraf\u0131ndan \u00fcretilen bir g\u00f6rselin veya metnin, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir ki\u015finin telif hakk\u0131yla korunan eseriyle iltibas olu\u015fturacak derecede benzer olmas\u0131 halinde, telif ihlaline dayal\u0131 hukuki yollara ba\u015fvurulabilecektir. Kanun\u2019un 66 ve devam\u0131 maddelerinde d\u00fczenlenen tecav\u00fcz\u00fcn men\u2019i, tecav\u00fcz\u00fcn ref\u2019i ve tazminat davalar\u0131 (TBK m. 49 uyar\u0131nca haks\u0131z fiil sorumlulu\u011fu) g\u00fcndeme gelecektir. S\u00f6z konusu ihlalde, yapay zek\u00e2y\u0131 geli\u015ftiren yaz\u0131l\u0131m \u015firketinin mi, komutu veren kullan\u0131c\u0131n\u0131n m\u0131 yoksa her ikisinin m\u00fcteselsilen mi sorumlu olaca\u011f\u0131 hususu somut olay\u0131n \u00f6zelliklerine g\u00f6re belirlenmelidir. E\u011fer sistem, yap\u0131s\u0131 gere\u011fi \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ki\u015filerin telif haklar\u0131n\u0131 ihlal etmeye meylli bir veri taban\u0131yla e\u011fitilmi\u015fse ve kullan\u0131c\u0131ya ihlali ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz k\u0131lan \u00e7\u0131kt\u0131lar sunuyorsa geli\u015ftirici firman\u0131n kusuru ve sorumlulu\u011fu \u00f6n plana \u00e7\u0131kacakt\u0131r. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, kullan\u0131c\u0131n\u0131n telifli bir eseri do\u011frudan kopyalamak amac\u0131yla yapay zek\u00e2ya \u00f6zel y\u00f6nlendirici komutlar vermesi halinde, kullan\u0131c\u0131n\u0131n kasten hareket etti\u011fi kabul edilecek ve hukuki sorumluluk kullan\u0131c\u0131 \u00fczerinde yo\u011funla\u015facakt\u0131r.
\nGelece\u011fe y\u00f6nelik hukuki perspektif de\u011ferlendirildi\u011finde, mevcut yasal d\u00fczenlemelerin yapay zek\u00e2 teknolojisinin getirdi\u011fi karma\u015f\u0131k dinamikleri kar\u015f\u0131lamada yetersiz kald\u0131\u011f\u0131 a\u015fik\u00e2rd\u0131r. Hukuk d\u00fczeninin bir yandan insan yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve telif sahiplerinin ekonomik haklar\u0131n\u0131 korumas\u0131, di\u011fer yandan ise teknolojik yeniliklerin ve yapay zek\u00e2 sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn geli\u015fiminin \u00f6n\u00fcne a\u015f\u0131r\u0131 kat\u0131 kurallarla engel koymamas\u0131 gerekmektedir. Bu dengeyi sa\u011flamak ad\u0131na, T\u00fcrk telif hukuku mevzuat\u0131nda acil ve k\u00f6kl\u00fc reformlara ihtiya\u00e7 duyulmaktad\u0131r. S\u00f6z konusu reformlar kapsam\u0131nda, metin ve veri madencili\u011fi faaliyetlerinin hukuki stat\u00fcs\u00fc netle\u015ftirilmeli, ticari ve ticari olmayan ara\u015ft\u0131rma faaliyetleri aras\u0131nda ayr\u0131m g\u00f6zetilerek a\u00e7\u0131k lisanslama mekanizmalar\u0131 veya telif birlikleri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla toplu lisanslama modelleri geli\u015ftirilmelidir. Ayr\u0131ca, insani hususiyet ta\u015f\u0131mayan ancak \u00f6nemli bir yat\u0131r\u0131m ve \u00e7aba gerektiren otonom yapay zek\u00e2 \u00fcr\u00fcnleri i\u00e7in \u0130ngiliz hukukundaki “bilgisayarla \u00fcretilen eserler” (computer-generated works) modeline benzer \u015fekilde ya da s\u00fcresi daha k\u0131sa olan “ba\u011flant\u0131l\u0131 haklar” veya “sui generis” (kendine \u00f6zg\u00fc) bir koruma rejiminin kanunla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 tart\u0131\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r. B\u00f6ylelikle hem yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131n me\u015fru menfaatleri korunacak hem de insani yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fc olan geleneksel eserlerin y\u00fcksek koruma seviyesi muhafaza edilmi\u015f olacakt\u0131r.
\nT\u00fcm bu hukuki de\u011ferlendirmeler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda, T\u00fcrk Hukuku bak\u0131m\u0131ndan yapay zek\u00e2 ve telif haklar\u0131 ili\u015fkisi mevcut mevzuat \u00e7er\u00e7evesinde netle\u015fmektedir. Y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte bulunan 5846 say\u0131l\u0131 Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu\u2019nun amir h\u00fck\u00fcmleri ve yerle\u015fik yarg\u0131 i\u00e7tihatlar\u0131 do\u011frultusunda, bir \u00fcr\u00fcn\u00fcn telif korumas\u0131ndan yararlanabilmesi kesin olarak insan unsuruna ve insani hususiyetin \u00fcr\u00fcne yans\u0131t\u0131lmas\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Yapay zek\u00e2 sistemleri ne denli geli\u015fmi\u015f ve karma\u015f\u0131k algoritmik yap\u0131lara sahip olursa olsun, insan iradesinden ve estetik yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak \u00fcrettikleri otonom \u00e7\u0131kt\u0131lar bak\u0131m\u0131ndan eser sahibi say\u0131lamazlar ve bu \u00e7\u0131kt\u0131lar telif korumas\u0131na konu olamazlar. Bununla birlikte, yapay zek\u00e2 modellerinin e\u011fitilmesi a\u015famas\u0131nda telifli eserlerin izinsiz kullan\u0131m\u0131, y\u00fcr\u00fcrl\u00fckteki Kanun uyar\u0131nca \u00e7o\u011faltma ve i\u015fleme haklar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131k bir ihlali niteli\u011findedir. Teknolojik ger\u00e7ekler ile hukuki normlar aras\u0131ndaki bu mesafenin kapat\u0131lmas\u0131, hem hak sahiplerinin adil bir \u015fekilde tazmin edilmesini sa\u011flayacak lisanslama rejimlerinin kurulmas\u0131n\u0131 hem de yapay zek\u00e2 teknolojilerinin hukuki \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilirlik s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7erisinde geli\u015fmesine imk\u00e2n tan\u0131yacak b\u00fct\u00fcnc\u00fcl yasal d\u00fczenlemelerin hayata ge\u00e7irilmesini zorunlu k\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Teknolojinin ivmelenen geli\u015fimi, hukuk disiplininin geleneksel kavramsal \u00e7er\u00e7evelerini ve koruma rejimlerini ciddi bir s\u0131navla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya b\u0131rakmaktad\u0131r. Bu s\u0131nav\u0131n en yo\u011fun hissedildi\u011fi alanlardan biri \u015f\u00fcphesiz telif hukuku, T\u00fcrk hukuku terminolojisiyle fikri haklar alan\u0131d\u0131r. Sanayi devriminden bu yana insan zek\u00e2s\u0131n\u0131n, yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n ve eme\u011finin \u00fcr\u00fcn\u00fc olan fikri \u00e7abalar\u0131 koruma alt\u0131na alan telif hukuku normlar\u0131, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde insan m\u00fcdahalesi […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3138,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[439],"tags":[],"class_list":["post-3139","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-dijital-hukuk"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/hukuk.name\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3139","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/hukuk.name\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/hukuk.name\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hukuk.name\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hukuk.name\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3139"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/hukuk.name\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3139\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hukuk.name\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3138"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/hukuk.name\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3139"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/hukuk.name\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3139"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/hukuk.name\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3139"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}