\u00d6zellikle enflasyonun y\u00fcksek oldu\u011fu d\u00f6nemlerde, y\u0131llarca devam eden davalar veya icra s\u00fcre\u00e7leri sonucunda para alacaklar\u0131, karar\u0131n kesinle\u015fti\u011fi veya tahsil edildi\u011fi tarihte ger\u00e7ek ekonomik de\u011ferini b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde kaybetmektedir. Bu durum, davay\u0131 kazanan taraf\u0131n ve alacakl\u0131n\u0131n fiilen zarar g\u00f6rmesine, davay\u0131 kaybeden taraf\u0131n ise gecikmeden dolayl\u0131 olarak avantaj sa\u011flamas\u0131na neden olabilmektedir.<\/p>\n\n\n\n
Anayasa Mahkemesi, bu sorunun yaln\u0131zca usul hukuku meselesi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131; ayn\u0131 zamanda m\u00fclkiyet hakk\u0131, adil yarg\u0131lanma hakk\u0131 ve mahkemeye eri\u015fim hakk\u0131 kapsam\u0131nda de\u011ferlendirilmesi gerekti\u011fini ortaya koyan \u00f6nemli kararlar vermi\u015ftir. Yarg\u0131tay\u2019\u0131n kimi Daireleri ise konuyu a\u015fk\u0131n (munzam) zarar kapsam\u0131nda de\u011ferlendirebilmektedir.<\/p>\n\n\n\n
Sorunun Kayna\u011f\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n Bir alacak davas\u0131 uzun s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, dava a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131 tarihteki paran\u0131n \u2013 alaca\u011f\u0131n sat\u0131n alma g\u00fcc\u00fc ile karar tarihindeki sat\u0131n alma g\u00fcc\u00fc aras\u0131nda \u00e7ok ciddi fark olu\u015fabilmektedir.<\/p>\n\n\n\n Ayn\u0131 \u015fekilde icra takipleri neticesinde alacakl\u0131n\u0131n tahsil etti\u011fi alacaklar takibim ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 tarihteki sat\u0131n alma g\u00fcc\u00fc de\u011ferine g\u00f6re \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck kalabilmektedir. <\/p>\n\n\n\n Benzer \u015fekilde; i\u015f\u00e7ilik alacaklar\u0131, kamula\u015ft\u0131rmas\u0131z el atma bedelleri, tazminatlar, ticari alacaklar, kira alacaklar\u0131, eser s\u00f6zle\u015fmesinden kaynaklanan bedeller, uzun yarg\u0131lama s\u00fcrecinden do\u011frudan etkilenmektedir.<\/p>\n\n\n\n Faiz i\u015fletilmesi her zaman bu kayb\u0131 kar\u015f\u0131lamamaktad\u0131r. \u00d6zellikle kanuni faiz oranlar\u0131n\u0131n enflasyonun alt\u0131nda kald\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemlerde, alacakl\u0131 \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde ekonomik kayba u\u011framaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Anayasa Mahkemesinin Yakla\u015f\u0131m\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n Anayasa Mahkemesi son y\u0131llarda verdi\u011fi bireysel ba\u015fvuru kararlar\u0131nda, yaln\u0131zca davan\u0131n uzun s\u00fcrmesini de\u011fil, uzun yarg\u0131lama nedeniyle ortaya \u00e7\u0131kan ekonomik de\u011fer kayb\u0131n\u0131 da m\u00fclkiyet hakk\u0131 kapsam\u0131nda de\u011ferlendirmektedir. (Caner \u015eafak Ba\u015fvurusu, AYM Genel Kurulu, B. No: 2024\/41763, Karar Tarihi: 08.07.2025, Alim Ger\u00e7el ve Di\u011ferleri Ba\u015fvurusu, AYM, B. No: 2023\/99, Karar Tarihi: 15.01.2025, Aydan Kaytanc\u0131lar ve Di\u011ferleri, AYM, B. No: 2023\/4200, Karar Tarihi: 02.10.2025, vd.)<\/p>\n\n\n\n Mahkemeye g\u00f6re; Devlet yaln\u0131zca mahkemeleri kurmakla y\u00fck\u00fcml\u00fc de\u011fildir. Kurdu\u011fu yarg\u0131 sisteminin makul s\u00fcrede sonu\u00e7 \u00fcretmesini de sa\u011flamak zorundad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Uzun s\u00fcren yarg\u0131lama sonunda h\u00fckmedilen bedelin enflasyon kar\u015f\u0131s\u0131nda ciddi \u015fekilde erimesi, baz\u0131 olaylarda m\u00fclkiyet hakk\u0131na \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcz m\u00fcdahale niteli\u011fi ta\u015f\u0131yabilmektedir.<\/p>\n\n\n\n AYM \u00f6zellikle; kamula\u015ft\u0131rma bedelleri, kamula\u015ft\u0131rmas\u0131z el atma davalar\u0131, tazminatlar, kamu alacaklar\u0131, yarg\u0131 kararlar\u0131n\u0131n ge\u00e7 icras\u0131 konular\u0131nda ekonomik de\u011fer kayb\u0131n\u0131 dikkate alan kararlar vermektedir.<\/p>\n\n\n\n Mahkeme, yaln\u0131zca nominal olarak para \u00f6denmesinin her zaman ger\u00e7ek zarar\u0131 gidermeye yetmeyece\u011fini vurgulamaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Yarg\u0131tay\u2019\u0131n G\u00fcncel Yakla\u015f\u0131m\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n Yarg\u0131tay’\u0131n yerle\u015fik yakla\u015f\u0131mlar\u0131na g\u00f6re a\u015fk\u0131n (munzam) zararlar\u0131n\u0131n giderilmesinde somut zarar aramaktad\u0131r. S\u0131rf enflasyon demek uzun y\u0131llar kabul g\u00f6rmemi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n Ancak, baz\u0131 Daireler yaln\u0131zca yasal faiz \u00f6denmi\u015f olmas\u0131n\u0131n her durumda zarar\u0131 gidermeyece\u011fini, uygun ko\u015fullarda alacakl\u0131n\u0131n enflasyondan kaynaklanan munzam zarar\u0131n\u0131 ayr\u0131ca talep edebilece\u011fini belirtmi\u015ftir. (Yarg\u0131tay 6. Hukuk Dairesi E. 2024\/3534, K. 2025\/15, 13.01.2025)<\/p>\n\n\n\n En B\u00fcy\u00fck Sorun: Faizin Enflasyonu Kar\u015f\u0131layamamas\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n Kanuni faiz oran\u0131 uzun y\u0131llar boyunca enflasyonun olduk\u00e7a alt\u0131nda kalm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n \u00d6rne\u011fin; bir alacak y\u0131ll\u0131k %9 veya %24 faiz \u015feklindeyken, ayn\u0131 d\u00f6nemde enflasyon % 30 \u2013 60 – 70 seviyelerine ula\u015fabilmektedir.<\/p>\n\n\n\n Bu durumda alacakl\u0131; hukuken faiz almakta, ancak fiilen sat\u0131n alma g\u00fcc\u00fc – enflasyon dolay\u0131s\u0131yla , alaca\u011f\u0131n\u0131n ger\u00e7ek de\u011ferini alamamaktad\u0131r. Bu ise alacakl\u0131n\u0131n \u2013 davac\u0131n\u0131n zarar\u0131na yol a\u00e7maktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Bu noktada, bir k\u0131s\u0131m emsal Anayasa Mahkemesi kararlar\u0131 ve Yarg\u0131tay Daire kararlar\u0131 bulunsa da, bu yollara ula\u015fmak ta zaman alacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n A\u015fk\u0131n (munzam) zarar i\u00e7in somut zarar arayan Yarg\u0131tay Daireleri ve Mahkemeler bu zarar bedelinin a\u015fk\u0131n (munzam) zarar yoluyla istenmesini belirsizle\u015ftirmekte ve riskli k\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Kald\u0131 ki, a\u015fk\u0131n (munzam) zarar i\u00e7in ayr\u0131 bir da a\u00e7\u0131lmal\u0131d\u0131r. Bu da s\u00fcrecin uzamas\u0131na yol a\u00e7acakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n AYM bireysel ba\u015fvurusu i\u00e7in ise b\u00fct\u00fcn dava ve kanun yollar\u0131n\u0131 tamamlamak, daha sonra bu yola ba\u015fvurmak gerekmektedir. Neticesinde belki yeniden bir dava g\u00f6r\u00fclmelidir.<\/p>\n\n\n\n T\u00fcm bu s\u00fcre\u00e7ler, mevcut sistemde, alacakl\u0131n\u0131n \u2013 davac\u0131n\u0131n zarar\u0131n\u0131 gidermeye do\u011frudan ve etkin bir yol olarak ortaya \u00e7\u0131kmamaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Bunun \u0130\u00e7in \u00c7\u00f6z\u00fcm \u00d6nerilerimiz;<\/strong><\/p>\n\n\n\n 1. Enflasyona Endeksli Faiz Sistemi<\/strong><\/p>\n\n\n\n Bir\u00e7ok \u00fclkede uygulanan modele benzer \u015fekilde; para alacaklar\u0131nda faiz yerine;<\/p>\n\n\n\n Gibi art\u0131\u015f oranlar\u0131n\u0131n uygulanmas\u0131, hatta dava konusu varl\u0131k ne ise o varl\u0131k piyasas\u0131nda art\u0131\u015f oran\u0131 ne ise onun uygulanmas\u0131 bir \u00e7\u00f6z\u00fcm olabilir.<\/p>\n\n\n\n 2. Dava De\u011ferinin ve Tahsil An\u0131nda De\u011ferin G\u00fcncellenmesi<\/strong><\/p>\n\n\n\n Uzun s\u00fcren davalarda; bilirki\u015fi raporunun d\u00fczenlendi\u011fi tarih yerine, karar tarihindeki ekonomik de\u011fer esas al\u0131nabilir. \u00d6zellikle ta\u015f\u0131nmaz davalar\u0131nda bunun \u00e7e\u015fitli \u00f6rnekleri zaten bulunmaktad\u0131r. \u0130\u015f\u00e7i davalar\u0131nda da yeni \u00fccretler, yeni asgari \u00fccretler kullan\u0131labilir. Bunlara g\u00f6re yeni bilirki\u015fi raporlar\u0131 al\u0131nabilir. Nas\u0131l ziynet e\u015fyalar\u0131 aynen istendi\u011finde, icra-tahsil a\u015famas\u0131nda de\u011ferleme yap\u0131l\u0131yorsa, b\u00f6yle bir sistem olu\u015fturulabilir. Benzer sistem para alacaklar\u0131na da geni\u015fletilebilir.<\/p>\n\n\n\n 3. G\u00fcncelleme Yetkisi Verilmesi<\/strong><\/p>\n\n\n\n Hakime; uzun s\u00fcren davalarda, uzun s\u00fcren icra a\u015famalar\u0131nda, ilgili yerlere ekonomik de\u011fer kayb\u0131n\u0131 dikkate alma yetkisi tan\u0131nabilir. B\u00f6ylece sadece faiz hesab\u0131 yap\u0131lmay\u0131p, ger\u00e7ek ekonomik kay\u0131p da giderilebilir.<\/p>\n\n\n\n 4. Dava, \u0130stinaf ve Temyiz S\u00fcrelerinin K\u0131salt\u0131lmas\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n Bu konudaki en temel \u00e7\u00f6z\u00fcmlerden biri de bu olabilir. Dijitalle\u015fme de \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerilerinden olabilir.<\/p>\n\n\n\n 5. Kar\u015f\u0131 Taraf\u0131n Gecikmeden Menfaat Sa\u011flamas\u0131n\u0131n \u00d6nlenmesi<\/strong><\/p>\n\n\n\n Uzun s\u00fcren davalar ve icra s\u00fcre\u00e7leri bazen daval\u0131 veya bor\u00e7lu a\u00e7\u0131s\u0131ndan ekonomik avantaj do\u011furabilmektedir.<\/p>\n\n\n\n Bor\u00e7lu; \u00f6demeyi y\u0131llarca geciktirebilmekte, paray\u0131 ticari faaliyetlerinde kullanabilmekte, dava sonunda ise \u00e7o\u011fu zaman reel de\u011feri azalm\u0131\u015f bir borcu \u00f6demektedir.<\/p>\n\n\n\n Bu durum d\u00fcr\u00fcstl\u00fck kural\u0131 ve hakkaniyet ilkesiyle ba\u011fda\u015fmamaktad\u0131r. Yarg\u0131laman\u0131n taraflardan biri i\u00e7in ekonomik kazan\u00e7 arac\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fmesi, hukuk g\u00fcvenli\u011fi ilkesini de zedelemektedir. Bu konu da d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmeli ve de\u011ferlendirilmelidir.<\/p>\n\n\n\n Sonu\u00e7<\/strong><\/p>\n\n\n\n Uzun s\u00fcren davalar ve icra s\u00fcre\u00e7leri ekonomik adaletin ger\u00e7ekle\u015fmesini de g\u00fc\u00e7le\u015ftirmektedir. Enflasyon kar\u015f\u0131s\u0131nda alacaklar\u0131n reel de\u011ferini koruyacak mekanizmalar\u0131n geli\u015ftirilmesi, faiz sisteminin g\u00fcn\u00fcm\u00fcz ekonomik ko\u015fullar\u0131na uygun h\u00e2le getirilmesi ve yarg\u0131lamalar\u0131n makul s\u00fcrede tamamlanmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak yap\u0131sal reformlar\u0131n hayata ge\u00e7irilmesi \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Anayasa Mahkemesinin 3095 Say\u0131l\u0131 Kanunda 22.07.2025 tarih, 2024\/24 say\u0131l\u0131 iptal karar\u0131 da bu konunun temel ta\u015flar\u0131ndan biridir. Anayasa Mahkemesinin m\u00fclkiyet hakk\u0131n\u0131 esas alan yakla\u015f\u0131m\u0131 gelecekte yap\u0131lacak yasal d\u00fczenlemeler i\u00e7in \u00f6nemli bir temel olu\u015fturmaktad\u0131r. Bu do\u011frultuda, hem yarg\u0131laman\u0131n h\u0131zland\u0131r\u0131lmas\u0131 hem de uzun s\u00fcren davalar ve icra s\u00fcre\u00e7leri nedeniyle olu\u015fan ekonomik de\u011fer kayb\u0131n\u0131n etkili bi\u00e7imde giderilmesi, bunun i\u00e7in Kanuni d\u00fczenlemelerin yap\u0131lmas\u0131, hukuk devleti ilkesinin ve adalet duygusunun g\u00fc\u00e7lenmesine katk\u0131 sa\u011flayacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u00d6zellikle enflasyonun y\u00fcksek oldu\u011fu d\u00f6nemlerde, y\u0131llarca devam eden davalar veya icra s\u00fcre\u00e7leri sonucunda para alacaklar\u0131, karar\u0131n kesinle\u015fti\u011fi veya tahsil edildi\u011fi tarihte ger\u00e7ek ekonomik de\u011ferini b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde kaybetmektedir. Bu durum, davay\u0131 kazanan taraf\u0131n ve alacakl\u0131n\u0131n fiilen zarar g\u00f6rmesine, davay\u0131 kaybeden taraf\u0131n ise gecikmeden dolayl\u0131 olarak avantaj sa\u011flamas\u0131na neden olabilmektedir. Anayasa Mahkemesi, bu sorunun yaln\u0131zca usul hukuku […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2786,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[18,10,431],"tags":[],"class_list":["post-3010","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-manset","category-hukuk-gundem","category-hukuk-name"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/hukuk.name\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3010","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/hukuk.name\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/hukuk.name\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hukuk.name\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hukuk.name\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3010"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/hukuk.name\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3010\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3025,"href":"https:\/\/hukuk.name\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3010\/revisions\/3025"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hukuk.name\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2786"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/hukuk.name\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3010"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/hukuk.name\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3010"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/hukuk.name\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3010"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}\n
\n\n\n\n